oxirs-vec 0.2.4

Vector index abstractions for semantic similarity and AI-augmented querying
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
//! Scalar Quantization (SQ) for efficient vector compression
//!
//! This module implements Scalar Quantization, a simpler and faster alternative to
//! Product Quantization (PQ) that quantizes each vector dimension independently.
//!
//! SQ is particularly useful when:
//! - Training time needs to be minimal
//! - Simple, predictable compression is preferred
//! - Memory reduction is more important than extreme accuracy
//! - Real-time index updates are required (no retraining needed)

use anyhow::{anyhow, Result};
use serde::{Deserialize, Serialize};
use std::collections::HashMap;

/// Scalar quantization configuration
#[derive(Debug, Clone, Serialize, Deserialize)]
pub struct SqConfig {
    /// Number of bits per scalar (4 or 8)
    pub bits: u8,
    /// Quantization mode
    pub mode: QuantizationMode,
    /// Whether to normalize vectors before quantization
    pub normalize: bool,
    /// Number of training vectors to use for range estimation
    pub training_samples: usize,
}

impl Default for SqConfig {
    fn default() -> Self {
        Self {
            bits: 8,
            mode: QuantizationMode::Uniform,
            normalize: false,
            training_samples: 10_000,
        }
    }
}

/// Quantization mode
#[derive(Debug, Clone, Copy, Serialize, Deserialize, PartialEq)]
pub enum QuantizationMode {
    /// Uniform quantization across global min/max
    Uniform,
    /// Per-dimension quantization with individual min/max
    PerDimension,
    /// Quantization using mean and standard deviation (more robust to outliers)
    MeanStd,
}

/// Quantization parameters for a single dimension
#[derive(Debug, Clone, Serialize, Deserialize)]
pub struct QuantizationParams {
    /// Minimum value in the dimension
    pub min: f32,
    /// Maximum value in the dimension
    pub max: f32,
    /// Scale factor for quantization
    pub scale: f32,
    /// Offset for quantization
    pub offset: f32,
}

impl QuantizationParams {
    /// Create quantization parameters from min/max values
    pub fn from_range(min: f32, max: f32, bits: u8) -> Self {
        let levels = (1 << bits) - 1;
        let range = max - min;
        let scale = if range > 1e-8 {
            levels as f32 / range
        } else {
            1.0
        };

        Self {
            min,
            max,
            scale,
            offset: min,
        }
    }

    /// Create parameters from mean and standard deviation (3-sigma range)
    pub fn from_mean_std(mean: f32, std: f32, bits: u8) -> Self {
        let min = mean - 3.0 * std;
        let max = mean + 3.0 * std;
        Self::from_range(min, max, bits)
    }

    /// Quantize a value
    pub fn quantize(&self, value: f32) -> u8 {
        let normalized = (value - self.offset) * self.scale;
        normalized.clamp(0.0, 255.0) as u8
    }

    /// Dequantize a value
    pub fn dequantize(&self, quantized: u8) -> f32 {
        (quantized as f32 / self.scale) + self.offset
    }
}

/// Scalar quantization index statistics
#[derive(Debug, Clone, Serialize, Deserialize)]
pub struct SqStats {
    /// Number of vectors in index
    pub vector_count: usize,
    /// Vector dimensionality
    pub dimensions: usize,
    /// Number of bits per scalar
    pub bits: u8,
    /// Compression ratio achieved
    pub compression_ratio: f32,
    /// Memory usage in bytes
    pub memory_bytes: usize,
    /// Average quantization error
    pub avg_quantization_error: f32,
}

/// Scalar quantization vector index
pub struct SqIndex {
    config: SqConfig,
    dimensions: usize,
    quantization_params: Vec<QuantizationParams>,
    quantized_vectors: Vec<Vec<u8>>,
    uri_to_id: HashMap<String, usize>,
    id_to_uri: Vec<String>,
}

impl SqIndex {
    /// Create a new SQ index
    pub fn new(config: SqConfig, dimensions: usize) -> Self {
        Self {
            config,
            dimensions,
            quantization_params: Vec::new(),
            quantized_vectors: Vec::new(),
            uri_to_id: HashMap::new(),
            id_to_uri: Vec::new(),
        }
    }

    /// Train quantization parameters from training vectors
    pub fn train(&mut self, training_vectors: &[Vec<f32>]) -> Result<()> {
        if training_vectors.is_empty() {
            return Err(anyhow!("No training vectors provided"));
        }

        let dim = training_vectors[0].len();
        if dim != self.dimensions {
            return Err(anyhow!(
                "Training vector dimensions ({}) don't match index dimensions ({})",
                dim,
                self.dimensions
            ));
        }

        // Limit training samples
        let sample_count = training_vectors.len().min(self.config.training_samples);
        let samples = &training_vectors[..sample_count];

        match self.config.mode {
            QuantizationMode::Uniform => {
                self.train_uniform(samples)?;
            }
            QuantizationMode::PerDimension => {
                self.train_per_dimension(samples)?;
            }
            QuantizationMode::MeanStd => {
                self.train_mean_std(samples)?;
            }
        }

        tracing::info!(
            "Trained SQ index: mode={:?}, bits={}, samples={}, dimensions={}",
            self.config.mode,
            self.config.bits,
            sample_count,
            self.dimensions
        );

        Ok(())
    }

    /// Train uniform quantization (single global range)
    fn train_uniform(&mut self, samples: &[Vec<f32>]) -> Result<()> {
        let mut global_min = f32::INFINITY;
        let mut global_max = f32::NEG_INFINITY;

        for vector in samples {
            for &value in vector {
                global_min = global_min.min(value);
                global_max = global_max.max(value);
            }
        }

        let params = QuantizationParams::from_range(global_min, global_max, self.config.bits);
        self.quantization_params = vec![params; self.dimensions];

        Ok(())
    }

    /// Train per-dimension quantization
    fn train_per_dimension(&mut self, samples: &[Vec<f32>]) -> Result<()> {
        let mut dim_mins = vec![f32::INFINITY; self.dimensions];
        let mut dim_maxs = vec![f32::NEG_INFINITY; self.dimensions];

        for vector in samples {
            for (d, &value) in vector.iter().enumerate() {
                dim_mins[d] = dim_mins[d].min(value);
                dim_maxs[d] = dim_maxs[d].max(value);
            }
        }

        self.quantization_params = dim_mins
            .into_iter()
            .zip(dim_maxs)
            .map(|(min, max)| QuantizationParams::from_range(min, max, self.config.bits))
            .collect();

        Ok(())
    }

    /// Train using mean and standard deviation
    fn train_mean_std(&mut self, samples: &[Vec<f32>]) -> Result<()> {
        let n = samples.len() as f32;
        let mut dim_means = vec![0.0; self.dimensions];
        let mut dim_stds = vec![0.0; self.dimensions];

        // Calculate means
        for vector in samples {
            for (d, &value) in vector.iter().enumerate() {
                dim_means[d] += value;
            }
        }
        for mean in &mut dim_means {
            *mean /= n;
        }

        // Calculate standard deviations
        for vector in samples {
            for (d, &value) in vector.iter().enumerate() {
                let diff = value - dim_means[d];
                dim_stds[d] += diff * diff;
            }
        }
        for std in &mut dim_stds {
            *std = (*std / n).sqrt();
        }

        self.quantization_params = dim_means
            .into_iter()
            .zip(dim_stds)
            .map(|(mean, std)| QuantizationParams::from_mean_std(mean, std, self.config.bits))
            .collect();

        Ok(())
    }

    /// Add a vector to the index
    pub fn add(&mut self, uri: String, vector: Vec<f32>) -> Result<()> {
        if vector.len() != self.dimensions {
            return Err(anyhow!(
                "Vector dimensions ({}) don't match index dimensions ({})",
                vector.len(),
                self.dimensions
            ));
        }

        if self.quantization_params.is_empty() {
            return Err(anyhow!(
                "Index not trained. Call train() before adding vectors."
            ));
        }

        let quantized = self.quantize_vector(&vector);
        let id = self.quantized_vectors.len();

        self.uri_to_id.insert(uri.clone(), id);
        self.id_to_uri.push(uri);
        self.quantized_vectors.push(quantized);

        Ok(())
    }

    /// Quantize a vector
    fn quantize_vector(&self, vector: &[f32]) -> Vec<u8> {
        vector
            .iter()
            .zip(&self.quantization_params)
            .map(|(&value, params)| params.quantize(value))
            .collect()
    }

    /// Dequantize a vector
    fn dequantize_vector(&self, quantized: &[u8]) -> Vec<f32> {
        quantized
            .iter()
            .zip(&self.quantization_params)
            .map(|(&q, params)| params.dequantize(q))
            .collect()
    }

    /// Search for k nearest neighbors
    pub fn search(&self, query: &[f32], k: usize) -> Result<Vec<(String, f32)>> {
        if query.len() != self.dimensions {
            return Err(anyhow!(
                "Query dimensions ({}) don't match index dimensions ({})",
                query.len(),
                self.dimensions
            ));
        }

        if self.quantized_vectors.is_empty() {
            return Ok(Vec::new());
        }

        // Quantize query
        let query_quantized = self.quantize_vector(query);

        // Compute distances
        let mut distances: Vec<(usize, f32)> = self
            .quantized_vectors
            .iter()
            .enumerate()
            .map(|(id, vec)| {
                let dist = self.asymmetric_distance(&query_quantized, vec);
                (id, dist)
            })
            .collect();

        // Sort by distance
        distances.sort_by(|a, b| a.1.partial_cmp(&b.1).unwrap_or(std::cmp::Ordering::Equal));

        // Return top k with URIs
        Ok(distances
            .into_iter()
            .take(k)
            .map(|(id, dist)| (self.id_to_uri[id].clone(), dist))
            .collect())
    }

    /// Compute asymmetric distance (query vs quantized vector)
    /// This provides better accuracy than symmetric distance
    fn asymmetric_distance(&self, query_quantized: &[u8], db_quantized: &[u8]) -> f32 {
        query_quantized
            .iter()
            .zip(db_quantized)
            .zip(&self.quantization_params)
            .map(|((&q1, &q2), params)| {
                let v1 = params.dequantize(q1);
                let v2 = params.dequantize(q2);
                let diff = v1 - v2;
                diff * diff
            })
            .sum::<f32>()
            .sqrt()
    }

    /// Get statistics about the index
    pub fn stats(&self) -> SqStats {
        let vector_count = self.quantized_vectors.len();
        let bits_per_vector = self.dimensions * self.config.bits as usize;
        let bytes_per_vector = (bits_per_vector + 7) / 8;
        let memory_bytes = vector_count * bytes_per_vector;

        let original_bytes = vector_count * self.dimensions * 4; // f32 = 4 bytes
        let compression_ratio = if memory_bytes > 0 {
            original_bytes as f32 / memory_bytes as f32
        } else {
            0.0
        };

        SqStats {
            vector_count,
            dimensions: self.dimensions,
            bits: self.config.bits,
            compression_ratio,
            memory_bytes,
            avg_quantization_error: self.estimate_quantization_error(),
        }
    }

    /// Estimate average quantization error
    fn estimate_quantization_error(&self) -> f32 {
        if self.quantized_vectors.is_empty() {
            return 0.0;
        }

        let sample_size = self.quantized_vectors.len().min(100);
        let mut total_error = 0.0;

        for quantized in self.quantized_vectors.iter().take(sample_size) {
            let dequantized = self.dequantize_vector(quantized);
            let reconstructed_quantized = self.quantize_vector(&dequantized);

            // Error is difference between original quantized and re-quantized
            let error: f32 = quantized
                .iter()
                .zip(&reconstructed_quantized)
                .map(|(&a, &b)| (a as f32 - b as f32).abs())
                .sum();

            total_error += error / self.dimensions as f32;
        }

        total_error / sample_size as f32
    }

    /// Get vector by URI
    pub fn get(&self, uri: &str) -> Option<Vec<f32>> {
        self.uri_to_id
            .get(uri)
            .and_then(|&id| self.quantized_vectors.get(id))
            .map(|q| self.dequantize_vector(q))
    }

    /// Get number of vectors
    pub fn len(&self) -> usize {
        self.quantized_vectors.len()
    }

    /// Check if empty
    pub fn is_empty(&self) -> bool {
        self.quantized_vectors.is_empty()
    }

    /// Get configuration
    pub fn config(&self) -> &SqConfig {
        &self.config
    }
}

#[cfg(test)]
mod tests {
    use super::*;
    use anyhow::Result;

    #[test]
    fn test_quantization_params() {
        let params = QuantizationParams::from_range(0.0, 1.0, 8);
        assert_eq!(params.quantize(0.0), 0);
        assert_eq!(params.quantize(1.0), 255);
        assert_eq!(params.quantize(0.5), 127);

        let dequantized = params.dequantize(127);
        assert!((dequantized - 0.5).abs() < 0.01);
    }

    #[test]
    fn test_sq_index_creation() {
        let config = SqConfig::default();
        let index = SqIndex::new(config, 128);
        assert_eq!(index.dimensions, 128);
        assert!(index.is_empty());
    }

    #[test]
    fn test_sq_training() {
        let config = SqConfig {
            bits: 8,
            mode: QuantizationMode::PerDimension,
            ..Default::default()
        };

        let mut index = SqIndex::new(config, 4);

        let training_data = vec![
            vec![0.0, 1.0, 2.0, 3.0],
            vec![1.0, 2.0, 3.0, 4.0],
            vec![2.0, 3.0, 4.0, 5.0],
        ];

        assert!(index.train(&training_data).is_ok());
        assert_eq!(index.quantization_params.len(), 4);
    }

    #[test]
    fn test_sq_add_and_search() -> Result<()> {
        let config = SqConfig::default();
        let mut index = SqIndex::new(config, 4);

        let training_data = vec![
            vec![0.0, 0.0, 0.0, 0.0],
            vec![1.0, 1.0, 1.0, 1.0],
            vec![2.0, 2.0, 2.0, 2.0],
        ];

        index.train(&training_data)?;

        index.add("vec1".to_string(), vec![0.1, 0.1, 0.1, 0.1])?;
        index.add("vec2".to_string(), vec![0.9, 0.9, 0.9, 0.9])?;
        index.add("vec3".to_string(), vec![1.8, 1.8, 1.8, 1.8])?;

        let query = vec![0.0, 0.0, 0.0, 0.0];
        let results = index.search(&query, 2)?;

        assert_eq!(results.len(), 2);
        assert_eq!(results[0].0, "vec1");
        Ok(())
    }

    #[test]
    fn test_sq_stats() -> Result<()> {
        let config = SqConfig {
            bits: 4,
            ..Default::default()
        };
        let mut index = SqIndex::new(config, 128);

        let training_data: Vec<Vec<f32>> =
            (0..100).map(|_| (0..128).map(|_| 0.5).collect()).collect();

        index.train(&training_data)?;

        for i in 0..10 {
            index.add(format!("vec{}", i), vec![0.5; 128])?;
        }

        let stats = index.stats();
        assert_eq!(stats.vector_count, 10);
        assert_eq!(stats.dimensions, 128);
        assert_eq!(stats.bits, 4);
        assert!(stats.compression_ratio > 1.0);
        Ok(())
    }

    #[test]
    fn test_different_quantization_modes() {
        let dimensions = 4;
        let training_data = vec![
            vec![0.0, 1.0, 2.0, 3.0],
            vec![1.0, 2.0, 3.0, 4.0],
            vec![2.0, 3.0, 4.0, 5.0],
        ];

        // Test Uniform mode
        let mut index_uniform = SqIndex::new(
            SqConfig {
                mode: QuantizationMode::Uniform,
                ..Default::default()
            },
            dimensions,
        );
        assert!(index_uniform.train(&training_data).is_ok());

        // Test PerDimension mode
        let mut index_per_dim = SqIndex::new(
            SqConfig {
                mode: QuantizationMode::PerDimension,
                ..Default::default()
            },
            dimensions,
        );
        assert!(index_per_dim.train(&training_data).is_ok());

        // Test MeanStd mode
        let mut index_mean_std = SqIndex::new(
            SqConfig {
                mode: QuantizationMode::MeanStd,
                ..Default::default()
            },
            dimensions,
        );
        assert!(index_mean_std.train(&training_data).is_ok());
    }
}