use crate::error::{StatsError, StatsResult};
use scirs2_core::ndarray::{Array1, Array2, ScalarOperand};
use scirs2_core::numeric::{Float, NumAssign};
use scirs2_core::random::{Distribution, Normal};
use scirs2_core::{simd_ops::SimdUnifiedOps, validation::*};
use scirs2_core::{Rng, RngExt};
use std::fmt::Display;
use std::iter::Sum;
use std::marker::PhantomData;
pub trait EnhancedDifferentiableTarget<F>: Send + Sync
where
F: Float + Copy + ScalarOperand + NumAssign + Display + Sum + Send + Sync,
{
fn log_density(&self, x: &Array1<F>) -> F;
fn gradient(&self, x: &Array1<F>) -> Array1<F>;
fn dim(&self) -> usize;
fn log_density_and_gradient(&self, x: &Array1<F>) -> (F, Array1<F>) {
(self.log_density(x), self.gradient(x))
}
fn hessian(x: &Array1<F>) -> Option<Array2<F>> {
None
}
fn fisher_information(x: &Array1<F>) -> Option<Array2<F>> {
None
}
}
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct EnhancedHMCConfig {
pub initial_stepsize: f64,
pub num_leapfrog_steps: usize,
pub mass_adaptation: MassAdaptationStrategy,
pub stepsize_adaptation: StepSizeAdaptationStrategy,
pub parallel_leapfrog: bool,
pub use_simd: bool,
pub target_accept_rate: f64,
pub adaptation_steps: usize,
pub riemannian: bool,
}
impl Default for EnhancedHMCConfig {
fn default() -> Self {
Self {
initial_stepsize: 0.01,
num_leapfrog_steps: 10,
mass_adaptation: MassAdaptationStrategy::Identity,
stepsize_adaptation: StepSizeAdaptationStrategy::DualAveraging,
parallel_leapfrog: true,
use_simd: true,
target_accept_rate: 0.8,
adaptation_steps: 1000,
riemannian: false,
}
}
}
#[derive(Debug, Clone, PartialEq)]
pub enum MassAdaptationStrategy {
Identity,
Diagonal,
Full,
Automatic,
}
#[derive(Debug, Clone, PartialEq)]
pub enum StepSizeAdaptationStrategy {
Fixed,
DualAveraging,
Warmup,
Nesterov,
}
pub struct EnhancedHamiltonianMonteCarlo<T, F> {
pub target: T,
pub position: Array1<F>,
pub current_log_density: F,
pub config: EnhancedHMCConfig,
pub mass_matrix: Array2<F>,
pub mass_inv: Array2<F>,
pub stepsize: F,
pub adaptation_state: AdaptationState<F>,
pub stats: HMCStatistics,
_phantom: PhantomData<F>,
}
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct AdaptationState<F> {
pub iteration: usize,
pub stepsize_state: DualAveragingState,
pub mass_state: MassAdaptationState<F>,
pub sample_buffer: Vec<Array1<F>>,
pub buffersize: usize,
}
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct DualAveragingState {
pub log_step_avg: f64,
pub h_avg: f64,
pub target_accept: f64,
pub gamma: f64,
pub t0: f64,
pub kappa: f64,
}
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct MassAdaptationState<F> {
pub running_mean: Array1<F>,
pub running_cov: Array2<F>,
pub n_samples_: usize,
}
#[derive(Debug, Clone, Default)]
pub struct HMCStatistics {
pub n_proposals: usize,
pub n_acceptances: usize,
pub avg_stepsize: f64,
pub avg_leapfrog_steps: f64,
pub energy_errors: Vec<f64>,
}
impl<T, F> EnhancedHamiltonianMonteCarlo<T, F>
where
T: EnhancedDifferentiableTarget<F>,
F: Float
+ Copy
+ Send
+ Sync
+ SimdUnifiedOps
+ ScalarOperand
+ NumAssign
+ Display
+ Sum
+ 'static,
{
pub fn new(target: T, initial: Array1<F>, config: EnhancedHMCConfig) -> StatsResult<Self> {
checkarray_finite(&initial, "initial")?;
if initial.len() != target.dim() {
return Err(StatsError::DimensionMismatch(format!(
"Initial position dimension ({}) must match target dimension ({})",
initial.len(),
target.dim()
)));
}
let dim = initial.len();
let mass_matrix = Array2::eye(dim);
let mass_inv = Array2::eye(dim);
let current_log_density = target.log_density(&initial);
let stepsize = F::from(config.initial_stepsize).expect("Failed to convert to float");
let adaptation_state = AdaptationState {
iteration: 0,
stepsize_state: DualAveragingState {
log_step_avg: config.initial_stepsize.ln(),
h_avg: 0.0,
target_accept: config.target_accept_rate,
gamma: 0.05,
t0: 10.0,
kappa: 0.75,
},
mass_state: MassAdaptationState {
running_mean: Array1::zeros(dim),
running_cov: Array2::zeros((dim, dim)),
n_samples_: 0,
},
sample_buffer: Vec::new(),
buffersize: 100,
};
Ok(Self {
target,
position: initial,
current_log_density,
config,
mass_matrix,
mass_inv,
stepsize,
adaptation_state,
stats: HMCStatistics::default(),
_phantom: PhantomData,
})
}
pub fn step<R: Rng + ?Sized>(&mut self, rng: &mut R) -> StatsResult<Array1<F>> {
let momentum = self.sample_momentum(rng)?;
let initial_position = self.position.clone();
let initial_momentum = momentum.clone();
let initial_log_density = self.current_log_density;
let (final_position, final_momentum) = if self.config.riemannian {
self.riemannian_leapfrog(initial_position.clone(), momentum)?
} else if self.config.parallel_leapfrog {
self.parallel_leapfrog(initial_position.clone(), momentum)?
} else {
self.standard_leapfrog(initial_position.clone(), momentum)?
};
let initial_hamiltonian = -initial_log_density + self.kinetic_energy(&initial_momentum);
let final_log_density = self.target.log_density(&final_position);
let final_hamiltonian = -final_log_density + self.kinetic_energy(&final_momentum);
let log_alpha = -(final_hamiltonian - initial_hamiltonian);
let alpha = log_alpha.exp().min(F::one());
let u: f64 = rng.random();
self.stats.n_proposals += 1;
let accepted = u < alpha.to_f64().expect("Operation failed");
if accepted {
self.position = final_position;
self.current_log_density = final_log_density;
self.stats.n_acceptances += 1;
}
if self.adaptation_state.iteration < self.config.adaptation_steps {
self.update_adaptation(alpha.to_f64().expect("Operation failed"))?;
}
self.stats.energy_errors.push(
(final_hamiltonian - initial_hamiltonian)
.to_f64()
.expect("Operation failed"),
);
if self.stats.energy_errors.len() > 1000 {
self.stats.energy_errors.drain(0..500); }
self.adaptation_state.iteration += 1;
Ok(self.position.clone())
}
fn standard_leapfrog(
&self,
mut position: Array1<F>,
mut momentum: Array1<F>,
) -> StatsResult<(Array1<F>, Array1<F>)> {
let gradient = self.target.gradient(&position);
if self.config.use_simd && position.len() >= 4 {
let scaled_gradient = gradient.mapv(|g| {
g * self.stepsize * F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float")
});
momentum = F::simd_add(&momentum.view(), &scaled_gradient.view());
} else {
momentum = momentum
+ gradient.mapv(|g| {
g * self.stepsize * F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float")
});
}
for _ in 0..self.config.num_leapfrog_steps {
let momentum_update = self.mass_inv.dot(&momentum);
if self.config.use_simd && position.len() >= 4 {
let scaled_momentum = momentum_update.mapv(|m| m * self.stepsize);
position = F::simd_add(&position.view(), &scaled_momentum.view());
} else {
position = position + momentum_update.mapv(|m| m * self.stepsize);
}
if self.config.num_leapfrog_steps > 1 {
let gradient = self.target.gradient(&position);
if self.config.use_simd && position.len() >= 4 {
let scaled_gradient = gradient.mapv(|g| g * self.stepsize);
momentum = F::simd_add(&momentum.view(), &scaled_gradient.view());
} else {
momentum = momentum + gradient.mapv(|g| g * self.stepsize);
}
}
}
let gradient = self.target.gradient(&position);
if self.config.use_simd && position.len() >= 4 {
let scaled_gradient = gradient.mapv(|g| {
g * self.stepsize * F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float")
});
momentum = F::simd_add(&momentum.view(), &scaled_gradient.view());
} else {
momentum = momentum
+ gradient.mapv(|g| {
g * self.stepsize * F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float")
});
}
momentum = momentum.mapv(|m| -m);
Ok((position, momentum))
}
fn parallel_leapfrog(
&self,
position: Array1<F>,
momentum: Array1<F>,
) -> StatsResult<(Array1<F>, Array1<F>)> {
self.standard_leapfrog(position, momentum)
}
fn riemannian_leapfrog(
&self,
mut position: Array1<F>,
mut momentum: Array1<F>,
) -> StatsResult<(Array1<F>, Array1<F>)> {
for _ in 0..self.config.num_leapfrog_steps {
let gradient = self.target.gradient(&position);
let metric =
T::fisher_information(&position).unwrap_or_else(|| Array2::eye(position.len()));
let metric_inv = scirs2_linalg::inv(&metric.view(), None)
.unwrap_or_else(|_| Array2::eye(position.len()));
momentum = momentum
+ gradient.mapv(|g| {
g * self.stepsize * F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float")
});
let velocity = metric_inv.dot(&momentum);
position = position + velocity.mapv(|v| v * self.stepsize);
let gradient = self.target.gradient(&position);
momentum = momentum
+ gradient.mapv(|g| {
g * self.stepsize * F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float")
});
}
Ok((position, momentum))
}
fn sample_momentum<R: Rng + ?Sized>(&self, rng: &mut R) -> StatsResult<Array1<F>> {
let dim = self.position.len();
let normal = Normal::new(0.0, 1.0).map_err(|e| {
StatsError::ComputationError(format!("Failed to create normal distribution: {}", e))
})?;
let z: Vec<f64> = (0..dim).map(|_| normal.sample(rng)).collect();
let z_array = Array1::from_vec(
z.into_iter()
.map(|x| F::from(x).expect("Failed to convert to float"))
.collect(),
);
let mut momentum = Array1::zeros(dim);
for i in 0..dim {
momentum[i] = z_array[i] * self.mass_matrix[[i, i]].sqrt();
}
Ok(momentum)
}
fn kinetic_energy(&self, momentum: &Array1<F>) -> F {
let mut energy = F::zero();
for i in 0..momentum.len() {
energy += momentum[i] * momentum[i] * self.mass_inv[[i, i]];
}
energy * F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float")
}
fn update_adaptation(&mut self, alpha: f64) -> StatsResult<()> {
self.update_stepsize_adaptation(alpha);
self.update_mass_adaptation()?;
Ok(())
}
fn update_stepsize_adaptation(&mut self, alpha: f64) {
let state = &mut self.adaptation_state.stepsize_state;
let m = self.adaptation_state.iteration as f64 + 1.0;
state.h_avg = (1.0 - 1.0 / (m + state.t0)) * state.h_avg
+ (state.target_accept - alpha) / (m + state.t0);
let log_step = state.log_step_avg - state.h_avg / (state.gamma * m.powf(state.kappa));
let weight = m.powf(-state.kappa);
state.log_step_avg = (1.0 - weight) * state.log_step_avg + weight * log_step;
self.stepsize = F::from(log_step.exp()).expect("Operation failed");
}
fn update_mass_adaptation(&mut self) -> StatsResult<()> {
let state = &mut self.adaptation_state.mass_state;
self.adaptation_state
.sample_buffer
.push(self.position.clone());
if self.adaptation_state.sample_buffer.len() > self.adaptation_state.buffersize {
self.adaptation_state.sample_buffer.drain(0..1);
}
state.n_samples_ += 1;
let n = state.n_samples_ as f64;
let delta = &self.position - &state.running_mean;
state.running_mean = &state.running_mean
+ &delta.mapv(|d| d / F::from(n).expect("Failed to convert to float"));
match self.config.mass_adaptation {
MassAdaptationStrategy::Identity => {
}
MassAdaptationStrategy::Diagonal => {
if self.adaptation_state.sample_buffer.len() > 10 {
let variance = self.compute_sample_variance()?;
for i in 0..self.mass_matrix.nrows() {
self.mass_matrix[[i, i]] = variance[i];
self.mass_inv[[i, i]] = F::one() / variance[i];
}
}
}
MassAdaptationStrategy::Full => {
if self.adaptation_state.sample_buffer.len() > 20 {
let covariance = self.compute_sample_covariance()?;
self.mass_matrix = covariance.clone();
self.mass_inv = scirs2_linalg::inv(&covariance.view(), None)
.unwrap_or_else(|_| Array2::eye(self.position.len()));
}
}
MassAdaptationStrategy::Automatic => {
if self.position.len() <= 50 {
if self.adaptation_state.sample_buffer.len() > 20 {
let covariance = self.compute_sample_covariance()?;
self.mass_matrix = covariance.clone();
self.mass_inv = scirs2_linalg::inv(&covariance.view(), None)
.unwrap_or_else(|_| Array2::eye(self.position.len()));
}
} else {
if self.adaptation_state.sample_buffer.len() > 10 {
let variance = self.compute_sample_variance()?;
for i in 0..self.mass_matrix.nrows() {
self.mass_matrix[[i, i]] = variance[i];
self.mass_inv[[i, i]] = F::one() / variance[i];
}
}
}
}
}
Ok(())
}
fn compute_sample_variance(&self) -> StatsResult<Array1<F>> {
let buffer = &self.adaptation_state.sample_buffer;
if buffer.is_empty() {
return Ok(Array1::ones(self.position.len()));
}
let n = buffer.len();
let mean = buffer
.iter()
.fold(Array1::zeros(self.position.len()), |acc, x| acc + x)
/ F::from(n).expect("Failed to convert to float");
let variance = buffer
.iter()
.map(|x| (x - &mean).mapv(|d| d * d))
.fold(Array1::zeros(self.position.len()), |acc, x| acc + x)
/ F::from(n.saturating_sub(1).max(1)).expect("Operation failed");
Ok(
variance
.mapv(|v: F| v.max(F::from(1e-6).expect("Failed to convert constant to float"))),
) }
fn compute_sample_covariance(&self) -> StatsResult<Array2<F>> {
let buffer = &self.adaptation_state.sample_buffer;
if buffer.is_empty() {
return Ok(Array2::eye(self.position.len()));
}
let n = buffer.len();
let dim = self.position.len();
let mean = buffer.iter().fold(Array1::zeros(dim), |acc, x| acc + x)
/ F::from(n).expect("Failed to convert to float");
let mut covariance = Array2::zeros((dim, dim));
for sample in buffer {
let centered = sample - &mean;
for i in 0..dim {
for j in 0..dim {
covariance[[i, j]] += centered[i] * centered[j];
}
}
}
covariance /= F::from(n.saturating_sub(1).max(1)).expect("Operation failed");
for i in 0..dim {
covariance[[i, i]] += F::from(1e-6).expect("Failed to convert constant to float");
}
Ok(covariance)
}
pub fn acceptance_rate(&self) -> f64 {
if self.stats.n_proposals == 0 {
0.0
} else {
self.stats.n_acceptances as f64 / self.stats.n_proposals as f64
}
}
pub fn sample_adaptive<R: Rng + ?Sized>(
&mut self,
n_samples_: usize,
rng: &mut R,
) -> StatsResult<Array2<F>> {
let dim = self.position.len();
let mut samples = Array2::zeros((n_samples_, dim));
for i in 0..n_samples_ {
let sample = self.step(rng)?;
samples.row_mut(i).assign(&sample);
}
Ok(samples)
}
}
#[allow(dead_code)]
pub fn enhanced_hmc_sample<T, F, R>(
target: T,
initial: Array1<F>,
n_samples_: usize,
config: Option<EnhancedHMCConfig>,
rng: &mut R,
) -> StatsResult<Array2<F>>
where
T: EnhancedDifferentiableTarget<F>,
F: Float
+ Copy
+ Send
+ Sync
+ SimdUnifiedOps
+ ScalarOperand
+ NumAssign
+ Display
+ Sum
+ 'static,
R: Rng + ?Sized,
{
let config = config.unwrap_or_default();
let mut sampler = EnhancedHamiltonianMonteCarlo::new(target, initial, config)?;
sampler.sample_adaptive(n_samples_, rng)
}