scirs2-metrics 0.4.2

Machine Learning evaluation metrics module for SciRS2 (scirs2-metrics)
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
//! Local explanation methods for individual predictions

use crate::error::{MetricsError, Result};
use scirs2_core::ndarray::{Array1, Array2, ArrayView1, ArrayView2, Axis};
use scirs2_core::numeric::Float;
use std::collections::HashMap;

/// Local explanation generator
pub struct LocalExplainer<F: Float> {
    /// Number of samples for perturbation-based methods
    pub n_samples: usize,
    /// Perturbation standard deviation
    pub perturbation_std: F,
    /// Random seed for reproducibility
    pub random_seed: Option<u64>,
}

impl<F: Float + scirs2_core::numeric::FromPrimitive + std::iter::Sum> Default
    for LocalExplainer<F>
{
    fn default() -> Self {
        Self::new()
    }
}

impl<F: Float + scirs2_core::numeric::FromPrimitive + std::iter::Sum> LocalExplainer<F> {
    /// Create new local explainer
    pub fn new() -> Self {
        Self {
            n_samples: 1000,
            perturbation_std: F::from(0.1).expect("Failed to convert constant to float"),
            random_seed: None,
        }
    }

    /// Set number of samples
    pub fn with_samples(mut self, n: usize) -> Self {
        self.n_samples = n;
        self
    }

    /// Set perturbation standard deviation
    pub fn with_perturbation_std(mut self, std: F) -> Self {
        self.perturbation_std = std;
        self
    }

    /// Set random seed
    pub fn with_seed(mut self, seed: u64) -> Self {
        self.random_seed = Some(seed);
        self
    }

    /// Generate LIME explanation for a single instance
    pub fn explain_lime<M>(
        &self,
        model: &M,
        instance: &ArrayView1<F>,
        feature_names: &[String],
    ) -> Result<LocalExplanation<F>>
    where
        M: Fn(&ArrayView2<F>) -> Array1<F>,
    {
        // Generate perturbed samples around the instance
        let (perturbed_samples, distances) = self.generate_perturbed_samples(instance)?;

        // Get model predictions for perturbed samples
        let predictions = model(&perturbed_samples.view());

        // Fit local linear model with distance-based weights
        let weights = self.compute_sample_weights(&distances)?;
        let coefficients =
            self.fit_weighted_linear_model(&perturbed_samples, &predictions, &weights)?;

        // Create explanation
        let mut feature_importance = HashMap::new();
        for (i, feature_name) in feature_names.iter().enumerate() {
            if i < coefficients.len() {
                feature_importance.insert(feature_name.clone(), coefficients[i]);
            }
        }

        Ok(LocalExplanation {
            instance: instance.to_owned(),
            feature_importance,
            prediction: model(&instance.insert_axis(Axis(0)).view())[0],
            confidence: self.compute_explanation_confidence(&coefficients)?,
            method: "LIME".to_string(),
        })
    }

    /// Generate gradient-based explanation
    pub fn explain_gradient<M>(
        &self,
        model: &M,
        instance: &ArrayView1<F>,
        feature_names: &[String],
    ) -> Result<LocalExplanation<F>>
    where
        M: Fn(&ArrayView2<F>) -> Array1<F>,
    {
        // Compute numerical gradients
        let gradients = self.compute_numerical_gradients(model, instance)?;

        let mut feature_importance = HashMap::new();
        for (i, feature_name) in feature_names.iter().enumerate() {
            if i < gradients.len() {
                // Gradient * input value for integrated gradients approximation
                feature_importance.insert(feature_name.clone(), gradients[i] * instance[i]);
            }
        }

        Ok(LocalExplanation {
            instance: instance.to_owned(),
            feature_importance,
            prediction: model(&instance.insert_axis(Axis(0)).view())[0],
            confidence: self.compute_explanation_confidence(&gradients)?,
            method: "Gradient".to_string(),
        })
    }

    /// Generate SHAP explanation (simplified approximation)
    pub fn explain_shap<M>(
        &self,
        model: &M,
        instance: &ArrayView1<F>,
        feature_names: &[String],
        background: &ArrayView1<F>,
    ) -> Result<LocalExplanation<F>>
    where
        M: Fn(&ArrayView2<F>) -> Array1<F>,
    {
        let n_features = instance.len();
        let mut shap_values = Array1::zeros(n_features);

        // Simplified SHAP computation using subset sampling
        let _baseline_pred = model(&background.insert_axis(Axis(0)).view())[0];
        let full_pred = model(&instance.insert_axis(Axis(0)).view())[0];

        for i in 0..n_features {
            let mut marginal_contributions = Vec::new();

            // Sample different coalitions
            for _ in 0..50 {
                let coalition = self.sample_coalition(n_features, i)?;

                // Prediction with coalition including feature i
                let mut with_feature = background.to_owned();
                for &j in &coalition {
                    with_feature[j] = instance[j];
                }
                with_feature[i] = instance[i];
                let pred_with = model(&with_feature.insert_axis(Axis(0)).view())[0];

                // Prediction with coalition excluding feature i
                let mut without_feature = background.to_owned();
                for &j in &coalition {
                    if j != i {
                        without_feature[j] = instance[j];
                    }
                }
                let pred_without = model(&without_feature.insert_axis(Axis(0)).view())[0];

                marginal_contributions.push(pred_with - pred_without);
            }

            shap_values[i] = marginal_contributions.iter().cloned().sum::<F>()
                / F::from(marginal_contributions.len()).expect("Operation failed");
        }

        let mut feature_importance = HashMap::new();
        for (i, feature_name) in feature_names.iter().enumerate() {
            if i < shap_values.len() {
                feature_importance.insert(feature_name.clone(), shap_values[i]);
            }
        }

        Ok(LocalExplanation {
            instance: instance.to_owned(),
            feature_importance,
            prediction: full_pred,
            confidence: self.compute_explanation_confidence(&shap_values)?,
            method: "SHAP".to_string(),
        })
    }

    /// Generate anchors explanation (rule-based)
    pub fn explain_anchors<M>(
        &self,
        model: &M,
        instance: &ArrayView1<F>,
        feature_names: &[String],
    ) -> Result<AnchorExplanation<F>>
    where
        M: Fn(&ArrayView2<F>) -> Array1<F>,
    {
        let original_prediction = model(&instance.insert_axis(Axis(0)).view())[0];
        let mut anchor_rules = Vec::new();

        // Find features that strongly determine the prediction
        for (i, feature_name) in feature_names.iter().enumerate() {
            if i >= instance.len() {
                continue;
            }

            let feature_value = instance[i];
            let precision = self.test_anchor_precision(model, instance, i, original_prediction)?;

            if precision > F::from(0.8).expect("Failed to convert constant to float") {
                let rule = AnchorRule {
                    feature_name: feature_name.clone(),
                    feature_index: i,
                    condition: format!(
                        "{} = {:.3}",
                        feature_name,
                        feature_value.to_f64().expect("Operation failed")
                    ),
                    precision,
                    coverage: self.compute_anchor_coverage(instance, i)?,
                };
                anchor_rules.push(rule);
            }
        }

        let overall_precision = self.compute_overall_precision(&anchor_rules)?;
        let overall_coverage = self.compute_overall_coverage(&anchor_rules)?;

        Ok(AnchorExplanation {
            instance: instance.to_owned(),
            prediction: original_prediction,
            anchor_rules,
            overall_precision,
            overall_coverage,
        })
    }

    // Helper methods

    fn generate_perturbed_samples(
        &self,
        instance: &ArrayView1<F>,
    ) -> Result<(Array2<F>, Array1<F>)> {
        let n_features = instance.len();
        let mut samples = Array2::zeros((self.n_samples, n_features));
        let mut distances = Array1::zeros(self.n_samples);

        for i in 0..self.n_samples {
            let mut distance = F::zero();
            for j in 0..n_features {
                // Add Gaussian noise
                let noise = self.perturbation_std * self.generate_gaussian_noise(i, j)?;
                samples[[i, j]] = instance[j] + noise;
                distance = distance + noise * noise;
            }
            distances[i] = distance.sqrt();
        }

        Ok((samples, distances))
    }

    fn generate_gaussian_noise(&self, sample_idx: usize, featureidx: usize) -> Result<F> {
        // Simplified Gaussian noise generation using Box-Muller transform
        let seed = self.random_seed.unwrap_or(0) + sample_idx as u64 + featureidx as u64;
        let u1 = F::from((seed % 1000) as f64 / 1000.0).expect("Operation failed");
        let u2 = F::from(((seed / 1000) % 1000) as f64 / 1000.0).expect("Operation failed");

        let z = (-F::from(2.0).expect("Failed to convert constant to float") * u1.ln()).sqrt()
            * (F::from(2.0).expect("Failed to convert constant to float")
                * F::from(std::f64::consts::PI).expect("Failed to convert to float")
                * u2)
                .cos();

        Ok(z)
    }

    fn compute_sample_weights(&self, distances: &Array1<F>) -> Result<Array1<F>> {
        let mut weights = Array1::zeros(distances.len());
        let kernel_width =
            self.perturbation_std * F::from(2.0).expect("Failed to convert constant to float");

        for (i, &distance) in distances.iter().enumerate() {
            // RBF kernel weights
            weights[i] = (-(distance * distance) / (kernel_width * kernel_width)).exp();
        }

        Ok(weights)
    }

    fn fit_weighted_linear_model(
        &self,
        x: &Array2<F>,
        y: &Array1<F>,
        weights: &Array1<F>,
    ) -> Result<Array1<F>> {
        let n_features = x.ncols();

        // Simplified weighted least squares (in practice, would use proper linear algebra)
        let mut coefficients = Array1::zeros(n_features);

        for j in 0..n_features {
            let mut numerator = F::zero();
            let mut denominator = F::zero();

            for i in 0..x.nrows() {
                let weight = weights[i];
                numerator = numerator + weight * x[[i, j]] * y[i];
                denominator = denominator + weight * x[[i, j]] * x[[i, j]];
            }

            if denominator != F::zero() {
                coefficients[j] = numerator / denominator;
            }
        }

        Ok(coefficients)
    }

    fn compute_numerical_gradients<M>(
        &self,
        model: &M,
        instance: &ArrayView1<F>,
    ) -> Result<Array1<F>>
    where
        M: Fn(&ArrayView2<F>) -> Array1<F>,
    {
        let n_features = instance.len();
        let mut gradients = Array1::zeros(n_features);
        let epsilon = F::from(1e-6).expect("Failed to convert constant to float");

        let baseline_pred = model(&instance.insert_axis(Axis(0)).view())[0];

        for i in 0..n_features {
            let mut perturbed = instance.to_owned();
            perturbed[i] = perturbed[i] + epsilon;

            let perturbed_pred = model(&perturbed.insert_axis(Axis(0)).view())[0];
            gradients[i] = (perturbed_pred - baseline_pred) / epsilon;
        }

        Ok(gradients)
    }

    fn sample_coalition(&self, n_features: usize, targetfeature: usize) -> Result<Vec<usize>> {
        let mut coalition = Vec::new();

        // Simple coalition sampling (in practice, would use proper random sampling)
        let seed = self.random_seed.unwrap_or(0) + targetfeature as u64;
        let coalition_size = (seed % n_features as u64) as usize;

        for i in 0..coalition_size {
            if i != targetfeature {
                coalition.push(i);
            }
        }

        Ok(coalition)
    }

    fn compute_explanation_confidence(&self, values: &Array1<F>) -> Result<F> {
        let variance = values.iter().map(|&x| x * x).sum::<F>()
            / F::from(values.len()).expect("Operation failed");

        // Confidence based on magnitude of explanation
        Ok(F::one() / (F::one() + variance))
    }

    fn test_anchor_precision<M>(
        &self,
        model: &M,
        instance: &ArrayView1<F>,
        feature_idx: usize,
        original_prediction: F,
    ) -> Result<F>
    where
        M: Fn(&ArrayView2<F>) -> Array1<F>,
    {
        let mut correct_predictions = 0;
        let n_tests = 100;

        for i in 0..n_tests {
            let mut test_instance = self.generate_test_instance(instance, feature_idx, i)?;
            test_instance[feature_idx] = instance[feature_idx]; // Keep anchor feature fixed

            let _prediction = model(&test_instance.insert_axis(Axis(0)).view())[0];

            // Check if _prediction is similar to original (within some tolerance)
            if (_prediction - original_prediction).abs()
                < F::from(0.1).expect("Failed to convert constant to float")
            {
                correct_predictions += 1;
            }
        }

        Ok(
            F::from(correct_predictions).expect("Failed to convert to float")
                / F::from(n_tests).expect("Failed to convert to float"),
        )
    }

    fn generate_test_instance(
        &self,
        instance: &ArrayView1<F>,
        fixed_feature: usize,
        seed: usize,
    ) -> Result<Array1<F>> {
        let mut test_instance = Array1::zeros(instance.len());

        for i in 0..instance.len() {
            if i == fixed_feature {
                test_instance[i] = instance[i];
            } else {
                // Generate random value (simplified)
                let noise = F::from((seed + i) as f64 * 0.01).expect("Operation failed");
                test_instance[i] = instance[i] + noise;
            }
        }

        Ok(test_instance)
    }

    fn compute_anchor_coverage(&self, instance: &ArrayView1<F>, featureidx: usize) -> Result<F> {
        // Simplified coverage computation
        Ok(F::from(0.5).expect("Failed to convert constant to float"))
    }

    fn compute_overall_precision(&self, rules: &[AnchorRule<F>]) -> Result<F> {
        if rules.is_empty() {
            return Ok(F::zero());
        }

        let sum_precision: F = rules.iter().map(|r| r.precision).sum();
        Ok(sum_precision / F::from(rules.len()).expect("Operation failed"))
    }

    fn compute_overall_coverage(&self, rules: &[AnchorRule<F>]) -> Result<F> {
        if rules.is_empty() {
            return Ok(F::zero());
        }

        let sum_coverage: F = rules.iter().map(|r| r.coverage).sum();
        Ok(sum_coverage / F::from(rules.len()).expect("Operation failed"))
    }
}

/// Local explanation result
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct LocalExplanation<F: Float> {
    /// The instance being explained
    pub instance: Array1<F>,
    /// Feature importance scores
    pub feature_importance: HashMap<String, F>,
    /// Model prediction for this instance
    pub prediction: F,
    /// Confidence in the explanation
    pub confidence: F,
    /// Method used to generate explanation
    pub method: String,
}

impl<F: Float> LocalExplanation<F> {
    /// Get top-k most important features
    pub fn get_top_features(&self, k: usize) -> Vec<(String, F)> {
        let mut sorted_features: Vec<(String, F)> = self
            .feature_importance
            .iter()
            .map(|(name, &score)| (name.clone(), score))
            .collect();

        sorted_features.sort_by(|a, b| {
            b.1.abs()
                .partial_cmp(&a.1.abs())
                .unwrap_or(std::cmp::Ordering::Equal)
        });
        sorted_features.truncate(k);
        sorted_features
    }

    /// Get features contributing positively to the prediction
    pub fn get_positive_features(&self) -> Vec<(String, F)> {
        self.feature_importance
            .iter()
            .filter(|(_, &score)| score > F::zero())
            .map(|(name, &score)| (name.clone(), score))
            .collect()
    }

    /// Get features contributing negatively to the prediction
    pub fn get_negative_features(&self) -> Vec<(String, F)> {
        self.feature_importance
            .iter()
            .filter(|(_, &score)| score < F::zero())
            .map(|(name, &score)| (name.clone(), score))
            .collect()
    }
}

/// Anchor explanation result
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct AnchorExplanation<F: Float> {
    /// The instance being explained
    pub instance: Array1<F>,
    /// Model prediction for this instance
    pub prediction: F,
    /// Set of anchor rules
    pub anchor_rules: Vec<AnchorRule<F>>,
    /// Overall precision of the anchor
    pub overall_precision: F,
    /// Overall coverage of the anchor
    pub overall_coverage: F,
}

/// Individual anchor rule
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct AnchorRule<F: Float> {
    /// Name of the feature
    pub feature_name: String,
    /// Index of the feature
    pub feature_index: usize,
    /// Human-readable condition
    pub condition: String,
    /// Precision of this rule
    pub precision: F,
    /// Coverage of this rule
    pub coverage: F,
}

#[cfg(test)]
mod tests {
    use super::*;
    use scirs2_core::ndarray::array;

    // Mock model for testing
    fn mock_model(x: &ArrayView2<f64>) -> Array1<f64> {
        // Simple linear model: prediction = sum of features
        x.map_axis(Axis(1), |row| row.sum())
    }

    #[test]
    fn test_local_explainer_creation() {
        let explainer = LocalExplainer::<f64>::new()
            .with_samples(500)
            .with_perturbation_std(0.05)
            .with_seed(42);

        assert_eq!(explainer.n_samples, 500);
        assert_eq!(explainer.perturbation_std, 0.05);
        assert_eq!(explainer.random_seed, Some(42));
    }

    #[test]
    fn test_gradient_explanation() {
        let explainer = LocalExplainer::<f64>::new().with_seed(42);
        let instance = array![1.0, 2.0, 3.0];
        let feature_names = vec!["f1".to_string(), "f2".to_string(), "f3".to_string()];

        let explanation = explainer
            .explain_gradient(&mock_model, &instance.view(), &feature_names)
            .expect("Operation failed");

        assert_eq!(explanation.feature_importance.len(), 3);
        assert_eq!(explanation.method, "Gradient");
        assert!(explanation.confidence > 0.0);
    }

    #[test]
    fn test_local_explanation_methods() {
        let mut feature_importance = HashMap::new();
        feature_importance.insert("feature1".to_string(), 0.5);
        feature_importance.insert("feature2".to_string(), -0.3);
        feature_importance.insert("feature3".to_string(), 0.8);

        let explanation = LocalExplanation {
            instance: array![1.0, 2.0, 3.0],
            feature_importance,
            prediction: 2.0,
            confidence: 0.9,
            method: "LIME".to_string(),
        };

        let top_features = explanation.get_top_features(2);
        assert_eq!(top_features.len(), 2);
        assert_eq!(top_features[0].0, "feature3");

        let positive_features = explanation.get_positive_features();
        assert_eq!(positive_features.len(), 2);

        let negative_features = explanation.get_negative_features();
        assert_eq!(negative_features.len(), 1);
        assert_eq!(negative_features[0].0, "feature2");
    }

    #[test]
    fn test_anchor_explanation() {
        let explainer = LocalExplainer::<f64>::new().with_seed(42);
        let instance = array![1.0, 2.0, 3.0];
        let feature_names = vec!["f1".to_string(), "f2".to_string(), "f3".to_string()];

        let explanation = explainer
            .explain_anchors(&mock_model, &instance.view(), &feature_names)
            .expect("Operation failed");

        assert_eq!(explanation.instance, instance);
        assert!(explanation.overall_precision >= 0.0);
        assert!(explanation.overall_coverage >= 0.0);
    }

    #[test]
    fn test_numerical_gradients() {
        let explainer = LocalExplainer::<f64>::new();
        let instance = array![1.0, 2.0, 3.0];

        let gradients = explainer
            .compute_numerical_gradients(&mock_model, &instance.view())
            .expect("Operation failed");

        assert_eq!(gradients.len(), 3);
        // For our mock model (sum), all gradients should be approximately 1.0
        for &grad in gradients.iter() {
            assert!((grad - 1.0).abs() < 1e-5);
        }
    }

    #[test]
    fn test_perturbed_samples_generation() {
        let explainer = LocalExplainer::<f64>::new()
            .with_samples(10)
            .with_perturbation_std(0.1)
            .with_seed(42);

        let instance = array![1.0, 2.0, 3.0];
        let (samples, distances) = explainer
            .generate_perturbed_samples(&instance.view())
            .expect("Operation failed");

        assert_eq!(samples.shape(), &[10, 3]);
        assert_eq!(distances.len(), 10);

        // All distances should be non-negative
        assert!(distances.iter().all(|&d| d >= 0.0));
    }
}