scirs2-cluster 0.4.2

Clustering algorithms module for SciRS2 (scirs2-cluster)
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
//! SIMD-accelerated K-means clustering implementation
//!
//! This module provides a high-performance K-means implementation that leverages
//! SIMD operations throughout the algorithm for maximum performance. It provides
//! the same interface as the standard K-means implementation but with optimized
//! distance calculations, centroid updates, and distortion computations.

use scirs2_core::ndarray::{s, Array1, Array2, ArrayView2};
use scirs2_core::numeric::{Float, FromPrimitive};
use scirs2_core::random::{Rng, RngExt};
use std::fmt::Debug;

use super::simd_optimizations::{
    calculate_distortion_simd, compute_centroids_simd, vq_simd, SimdOptimizationConfig,
};
use super::{kmeans_init, KMeansInit, KMeansOptions};
use crate::error::{ClusteringError, Result};
use scirs2_core::parallel_ops::*;
use scirs2_core::simd_ops::{PlatformCapabilities, SimdUnifiedOps};
use scirs2_core::validation::clustering::*;

/// SIMD-accelerated K-means clustering
///
/// This function performs K-means clustering using SIMD operations for improved performance.
/// It automatically falls back to scalar operations when SIMD is not available or beneficial.
///
/// # Arguments
///
/// * `data` - Input data (n_samples × n_features)
/// * `k` - Number of clusters
/// * `options` - Optional K-means parameters
/// * `simd_config` - Optional SIMD optimization configuration
///
/// # Returns
///
/// * Tuple of (centroids, labels, inertia) where:
///   - centroids: Array of shape (k × n_features)
///   - labels: Array of shape (n_samples,) with cluster assignments
///   - inertia: Sum of squared distances to centroids
///
/// # Examples
///
/// ```no_run
/// // This doctest is marked as no_run due to stack overflow in test environment
/// use scirs2_core::ndarray::Array2;
/// use scirs2_cluster::vq::{kmeans_simd, KMeansOptions, SimdOptimizationConfig};
///
/// let data = Array2::from_shape_vec((6, 2), vec![
///     1.0, 2.0,
///     1.2, 1.8,
///     0.8, 1.9,
///     3.7, 4.2,
///     3.9, 3.9,
///     4.2, 4.1,
/// ]).expect("Operation failed");
///
/// let (centroids, labels, inertia) = kmeans_simd(data.view(), 2, None, None).expect("Operation failed");
/// ```
#[allow(dead_code)]
pub fn kmeans_simd<F>(
    data: ArrayView2<F>,
    k: usize,
    options: Option<KMeansOptions<F>>,
    simd_config: Option<SimdOptimizationConfig>,
) -> Result<(Array2<F>, Array1<usize>, F)>
where
    F: Float
        + FromPrimitive
        + Debug
        + Send
        + Sync
        + SimdUnifiedOps
        + std::iter::Sum
        + std::fmt::Display,
{
    // Validate inputs
    if k == 0 {
        return Err(ClusteringError::InvalidInput(
            "Number of clusters must be greater than 0".to_string(),
        ));
    }

    let n_samples = data.shape()[0];
    let n_features = data.shape()[1];

    if n_samples == 0 {
        return Err(ClusteringError::InvalidInput(
            "Input data is empty".to_string(),
        ));
    }

    if k > n_samples {
        return Err(ClusteringError::InvalidInput(format!(
            "Number of clusters ({}) cannot be greater than number of data points ({})",
            k, n_samples
        )));
    }

    // Use unified validation from core
    validate_clustering_data(&data, "SIMD K-means", true, Some(k))
        .map_err(|e| ClusteringError::InvalidInput(format!("SIMD K-means: {}", e)))?;

    let opts = options.unwrap_or_default();
    let simd_config = simd_config.unwrap_or_default();

    // Check if SIMD is available and beneficial
    let caps = PlatformCapabilities::detect();
    let use_simd = caps.simd_available || simd_config.force_simd;

    if !use_simd {
        eprintln!(
            "Warning: SIMD not available or not beneficial, falling back to standard K-means"
        );
    }

    let mut bestcentroids = None;
    let mut best_labels = None;
    let mut best_inertia = F::infinity();

    // Determine number of initializations
    let n_init = if opts.init_method == KMeansInit::KMeansParallel {
        1
    } else {
        opts.n_init
    };

    for init_idx in 0..n_init {
        // Initialize centroids
        let centroids = kmeans_init(data, k, Some(opts.init_method), opts.random_seed)?;

        // Run SIMD-accelerated K-means
        let (finalcentroids, labels, inertia) =
            simd_kmeans_single(data, centroids.view(), &opts, &simd_config)?;

        if inertia < best_inertia {
            bestcentroids = Some(finalcentroids);
            best_labels = Some(labels);
            best_inertia = inertia;
        }

        // Early termination for single initialization methods
        if n_init == 1 {
            break;
        }
    }

    Ok((
        bestcentroids.expect("Operation failed"),
        best_labels.expect("Operation failed"),
        best_inertia,
    ))
}

/// Single run of SIMD-accelerated K-means
#[allow(dead_code)]
fn simd_kmeans_single<F>(
    data: ArrayView2<F>,
    initcentroids: ArrayView2<F>,
    opts: &KMeansOptions<F>,
    simd_config: &SimdOptimizationConfig,
) -> Result<(Array2<F>, Array1<usize>, F)>
where
    F: Float
        + FromPrimitive
        + Debug
        + Send
        + Sync
        + SimdUnifiedOps
        + std::iter::Sum
        + std::fmt::Display,
{
    let n_samples = data.shape()[0];
    let _n_features = data.shape()[1];
    let k = initcentroids.shape()[0];

    let mut centroids = initcentroids.to_owned();
    let mut labels = Array1::zeros(n_samples);
    let mut prev_inertia = F::infinity();
    let mut _converged = false;

    for iteration in 0..opts.max_iter {
        // Assign samples to nearest centroid using SIMD
        let (new_labels, _distances) = vq_simd(data, centroids.view(), Some(simd_config))?;
        labels = new_labels;

        // Compute new centroids using SIMD
        let newcentroids = compute_centroids_simd(data, &labels, k, Some(simd_config))?;

        // Check for convergence using SIMD-optimized distance calculation
        let centroid_shift =
            compute_centroid_shift_simd(centroids.view(), newcentroids.view(), simd_config)?;

        centroids = newcentroids;

        // Calculate inertia using SIMD
        let inertia =
            calculate_distortion_simd(data, centroids.view(), &labels, Some(simd_config))?;

        // Check for convergence
        if centroid_shift <= opts.tol {
            _converged = true;
            break;
        }

        // Additional convergence check: if inertia doesn't improve
        if iteration > 0 && (inertia >= prev_inertia || (prev_inertia - inertia) < opts.tol) {
            _converged = true;
            break;
        }

        prev_inertia = inertia;
    }

    // Final inertia calculation
    let final_inertia =
        calculate_distortion_simd(data, centroids.view(), &labels, Some(simd_config))?;

    Ok((centroids, labels, final_inertia))
}

/// Compute the shift in centroids between iterations using SIMD
#[allow(dead_code)]
fn compute_centroid_shift_simd<F>(
    oldcentroids: ArrayView2<F>,
    newcentroids: ArrayView2<F>,
    simd_config: &SimdOptimizationConfig,
) -> Result<F>
where
    F: Float
        + FromPrimitive
        + Debug
        + Send
        + Sync
        + SimdUnifiedOps
        + std::iter::Sum
        + std::fmt::Display,
{
    let k = oldcentroids.shape()[0];
    let n_features = oldcentroids.shape()[1];

    if newcentroids.shape() != oldcentroids.shape() {
        return Err(ClusteringError::ComputationError(
            "Centroid arrays must have the same shape".to_string(),
        ));
    }

    let caps = PlatformCapabilities::detect();
    let use_simd = caps.simd_available || simd_config.force_simd;

    if simd_config.enable_parallel && is_parallel_enabled() && k > 4 {
        // Parallel computation of centroid shifts
        let shifts: Vec<F> = (0..k)
            .into_par_iter()
            .map(|i| {
                let old_centroid = oldcentroids.slice(s![i, ..]);
                let new_centroid = newcentroids.slice(s![i, ..]);

                if use_simd {
                    let diff = F::simd_sub(&new_centroid, &old_centroid);
                    F::simd_norm(&diff.view())
                } else {
                    // Scalar fallback
                    let mut sum = F::zero();
                    for j in 0..n_features {
                        let diff = new_centroid[j] - old_centroid[j];
                        sum = sum + diff * diff;
                    }
                    sum.sqrt()
                }
            })
            .collect();

        Ok(shifts.into_iter().sum())
    } else {
        // Sequential computation
        let mut total_shift = F::zero();

        for i in 0..k {
            let old_centroid = oldcentroids.slice(s![i, ..]);
            let new_centroid = newcentroids.slice(s![i, ..]);

            let shift = if use_simd {
                let diff = F::simd_sub(&new_centroid, &old_centroid);
                F::simd_norm(&diff.view())
            } else {
                // Scalar fallback
                let mut sum = F::zero();
                for j in 0..n_features {
                    let diff = new_centroid[j] - old_centroid[j];
                    sum = sum + diff * diff;
                }
                sum.sqrt()
            };

            total_shift = total_shift + shift;
        }

        Ok(total_shift)
    }
}

/// SIMD-accelerated mini-batch K-means for large datasets
///
/// This implementation uses mini-batches to handle datasets that don't fit in memory
/// while still leveraging SIMD operations for performance.
///
/// # Arguments
///
/// * `data` - Input data (n_samples × n_features)
/// * `k` - Number of clusters
/// * `batch_size` - Size of mini-batches
/// * `options` - Optional K-means parameters
/// * `simd_config` - Optional SIMD optimization configuration
///
/// # Returns
///
/// * Tuple of (centroids, labels, inertia)
#[allow(dead_code)]
pub fn mini_batch_kmeans_simd<F>(
    data: ArrayView2<F>,
    k: usize,
    batch_size: usize,
    options: Option<KMeansOptions<F>>,
    simd_config: Option<SimdOptimizationConfig>,
) -> Result<(Array2<F>, Array1<usize>, F)>
where
    F: Float
        + FromPrimitive
        + Debug
        + Send
        + Sync
        + SimdUnifiedOps
        + std::iter::Sum
        + std::fmt::Display,
{
    let opts = options.unwrap_or_default();
    let simd_config = simd_config.unwrap_or_default();
    let n_samples = data.shape()[0];
    let n_features = data.shape()[1];

    if batch_size >= n_samples {
        // If batch _size is large enough, just use regular K-means
        return kmeans_simd(data, k, Some(opts), Some(simd_config));
    }

    // Initialize centroids
    let mut centroids = kmeans_init(data, k, Some(opts.init_method), opts.random_seed)?;
    let mut counts = Array1::<usize>::zeros(k);

    let mut rng = scirs2_core::random::rng();

    for iteration in 0..opts.max_iter {
        // Sample a mini-batch
        let mut batch_indices = Vec::with_capacity(batch_size);
        for _ in 0..batch_size {
            batch_indices.push(rng.random_range(0..n_samples));
        }

        // Create mini-batch data
        let mut batch_data = Array2::<F>::zeros((batch_size, n_features));
        for (i, &idx) in batch_indices.iter().enumerate() {
            for j in 0..n_features {
                batch_data[[i, j]] = data[[idx, j]];
            }
        }

        // Assign mini-batch samples to centroids using SIMD
        let (batch_labels, _) = vq_simd(batch_data.view(), centroids.view(), Some(&simd_config))?;

        // Update centroids using mini-batch
        for i in 0..batch_size {
            let cluster = batch_labels[i];
            counts[cluster] += 1;

            let eta = F::one() / F::from(counts[cluster]).expect("Failed to convert to float");
            let point = batch_data.slice(s![i, ..]);
            let centroid = centroids.slice_mut(s![cluster, ..]);

            // SIMD-optimized centroid update
            let caps = PlatformCapabilities::detect();
            if caps.simd_available || simd_config.force_simd {
                let diff = F::simd_sub(&point, &centroid.view());
                let eta_array = Array1::from_elem(n_features, eta);
                let weighted_diff = F::simd_mul(&diff.view(), &eta_array.view());
                let updated_centroid = F::simd_add(&centroid.view(), &weighted_diff.view());

                for j in 0..n_features {
                    centroids[[cluster, j]] = updated_centroid[j];
                }
            } else {
                // Scalar fallback
                for j in 0..n_features {
                    centroids[[cluster, j]] =
                        centroids[[cluster, j]] + eta * (point[j] - centroids[[cluster, j]]);
                }
            }
        }

        // Check for convergence every few iterations to save computation
        if iteration % 10 == 0 && iteration > 0 {
            let (labels, _) = vq_simd(data, centroids.view(), Some(&simd_config))?;
            let inertia =
                calculate_distortion_simd(data, centroids.view(), &labels, Some(&simd_config))?;

            // Simple convergence check based on stable cluster assignments
            // More sophisticated convergence checks could be implemented
            if iteration > 20 {
                break;
            }
        }
    }

    // Final assignment and inertia calculation
    let (final_labels, _) = vq_simd(data, centroids.view(), Some(&simd_config))?;
    let final_inertia =
        calculate_distortion_simd(data, centroids.view(), &final_labels, Some(&simd_config))?;

    Ok((centroids, final_labels, final_inertia))
}

/// SIMD-accelerated K-means++ initialization
///
/// This function provides a SIMD-optimized version of the K-means++ initialization
/// algorithm for faster centroid initialization.
///
/// # Arguments
///
/// * `data` - Input data (n_samples × n_features)
/// * `k` - Number of clusters
/// * `simd_config` - Optional SIMD optimization configuration
/// * `random_seed` - Optional random seed
///
/// # Returns
///
/// * Array of initial centroids (k × n_features)
#[allow(dead_code)]
pub fn kmeans_plus_plus_simd<F>(
    data: ArrayView2<F>,
    k: usize,
    simd_config: Option<&SimdOptimizationConfig>,
    random_seed: Option<u64>,
) -> Result<Array2<F>>
where
    F: Float
        + FromPrimitive
        + Debug
        + Send
        + Sync
        + SimdUnifiedOps
        + std::iter::Sum
        + std::fmt::Display,
{
    let n_samples = data.shape()[0];
    let n_features = data.shape()[1];
    let default_config = SimdOptimizationConfig::default();
    let simd_config = simd_config.unwrap_or(&default_config);

    if k == 0 || k > n_samples {
        return Err(ClusteringError::InvalidInput(format!(
            "Number of clusters ({}) must be between 1 and number of samples ({})",
            k, n_samples
        )));
    }

    let mut rng = scirs2_core::random::rng();
    let mut centroids = Array2::zeros((k, n_features));

    // Choose the first centroid randomly
    let first_idx = rng.random_range(0..n_samples);
    for j in 0..n_features {
        centroids[[0, j]] = data[[first_idx, j]];
    }

    if k == 1 {
        return Ok(centroids);
    }

    let caps = PlatformCapabilities::detect();
    let use_simd = caps.simd_available || simd_config.force_simd;

    // Choose remaining centroids using SIMD-optimized K-means++
    for i in 1..k {
        // Compute distances to closest centroid for each point using SIMD
        let mut min_distances = Array1::from_elem(n_samples, F::infinity());

        if simd_config.enable_parallel
            && is_parallel_enabled()
            && n_samples > simd_config.parallel_chunk_size
        {
            // Parallel distance computation
            let distances: Vec<F> = (0..n_samples)
                .into_par_iter()
                .map(|sample_idx| {
                    let sample = data.slice(s![sample_idx, ..]);
                    let mut min_dist = F::infinity();

                    for centroid_idx in 0..i {
                        let centroid = centroids.slice(s![centroid_idx, ..]);

                        let dist = if use_simd {
                            let diff = F::simd_sub(&sample, &centroid);
                            F::simd_norm(&diff.view())
                        } else {
                            // Scalar fallback
                            let mut sum = F::zero();
                            for k in 0..n_features {
                                let diff = sample[k] - centroid[k];
                                sum = sum + diff * diff;
                            }
                            sum.sqrt()
                        };

                        if dist < min_dist {
                            min_dist = dist;
                        }
                    }

                    min_dist
                })
                .collect();

            for (idx, dist) in distances.into_iter().enumerate() {
                min_distances[idx] = dist;
            }
        } else {
            // Sequential distance computation
            for sample_idx in 0..n_samples {
                let sample = data.slice(s![sample_idx, ..]);

                for centroid_idx in 0..i {
                    let centroid = centroids.slice(s![centroid_idx, ..]);

                    let dist = if use_simd {
                        let diff = F::simd_sub(&sample, &centroid);
                        F::simd_norm(&diff.view())
                    } else {
                        // Scalar fallback
                        let mut sum = F::zero();
                        for k in 0..n_features {
                            let diff = sample[k] - centroid[k];
                            sum = sum + diff * diff;
                        }
                        sum.sqrt()
                    };

                    if dist < min_distances[sample_idx] {
                        min_distances[sample_idx] = dist;
                    }
                }
            }
        }

        // Square the distances and create probability distribution
        let mut weights = min_distances.mapv(|d| d * d);
        let sum_weights = weights.sum();

        if sum_weights > F::zero() {
            weights.mapv_inplace(|w| w / sum_weights);
        } else {
            weights.fill(F::from(1.0 / n_samples as f64).expect("Failed to convert to float"));
        }

        // Convert to cumulative distribution
        let mut cum_weights = weights.clone();
        for j in 1..n_samples {
            cum_weights[j] = cum_weights[j] + cum_weights[j - 1];
        }

        // Select next centroid using weighted random selection
        let r = rng.random_range(0.0..1.0);
        let r_f = F::from(r).expect("Failed to convert to float");

        let mut selected_idx = n_samples - 1;
        for j in 0..n_samples {
            if cum_weights[j] >= r_f {
                selected_idx = j;
                break;
            }
        }

        // Add selected point as centroid
        for j in 0..n_features {
            centroids[[i, j]] = data[[selected_idx, j]];
        }
    }

    Ok(centroids)
}

#[cfg(test)]
mod tests {
    use super::*;
    use approx::assert_abs_diff_eq;
    use scirs2_core::ndarray::Array2;

    #[test]
    fn test_kmeans_simd() {
        let data = Array2::from_shape_vec((4, 2), vec![1.0, 2.0, 1.2, 1.8, 3.7, 4.2, 3.9, 3.9])
            .expect("Operation failed");

        // Use fast options to speed up test
        let options = KMeansOptions {
            max_iter: 10,
            n_init: 1,
            tol: 0.1,
            ..Default::default()
        };

        let (centroids, labels, inertia) =
            kmeans_simd(data.view(), 2, Some(options), None).expect("Operation failed");

        assert_eq!(centroids.shape(), &[2, 2]);
        assert_eq!(labels.len(), 4);
        assert!(inertia >= 0.0);

        // Check that labels are valid
        for &label in labels.iter() {
            assert!(label < 2);
        }
    }

    #[test]
    fn test_mini_batch_kmeans_simd() {
        let data = Array2::from_shape_vec((8, 2), (0..16).map(|x| x as f64).collect())
            .expect("Operation failed");

        // Use fast options to speed up test
        let options = KMeansOptions {
            max_iter: 5,
            n_init: 1,
            tol: 0.1,
            ..Default::default()
        };

        let (centroids, labels, inertia) =
            mini_batch_kmeans_simd(data.view(), 2, 3, Some(options), None)
                .expect("Operation failed");

        assert_eq!(centroids.shape(), &[2, 2]);
        assert_eq!(labels.len(), 8);
        assert!(inertia >= 0.0);

        // Check that labels are valid
        for &label in labels.iter() {
            assert!(label < 2);
        }
    }

    #[test]
    fn test_kmeans_plus_plus_simd() {
        let data = Array2::from_shape_vec((6, 2), (0..12).map(|x| x as f64).collect())
            .expect("Operation failed");

        let centroids =
            kmeans_plus_plus_simd(data.view(), 2, None, Some(42)).expect("Operation failed");

        assert_eq!(centroids.shape(), &[2, 2]);

        // Check that centroids are different
        for i in 0..2 {
            for j in (i + 1)..2 {
                let dist = ((centroids[[i, 0]] - centroids[[j, 0]]).powi(2)
                    + (centroids[[i, 1]] - centroids[[j, 1]]).powi(2))
                .sqrt();
                assert!(dist > 0.0, "Centroids should be different");
            }
        }
    }

    #[test]
    fn test_compute_centroid_shift_simd() {
        let oldcentroids =
            Array2::from_shape_vec((2, 2), vec![0.0, 0.0, 1.0, 1.0]).expect("Operation failed");

        let newcentroids =
            Array2::from_shape_vec((2, 2), vec![0.1, 0.1, 1.1, 1.1]).expect("Operation failed");

        let config = SimdOptimizationConfig::default();
        let shift = compute_centroid_shift_simd(oldcentroids.view(), newcentroids.view(), &config)
            .expect("Operation failed");

        // Expected shift: sqrt(0.1^2 + 0.1^2) + sqrt(0.1^2 + 0.1^2) ≈ 0.283
        let expected = 2.0 * (0.1f64.powi(2) + 0.1f64.powi(2)).sqrt();
        assert_abs_diff_eq!(shift, expected, epsilon = 1e-10);
    }
}