rust-mlp 0.1.0

Small, from-scratch MLP (dense feed-forward) for Rust: predictable, allocation-free hot path, batched training, and optional fast GEMM backend.
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
//! Dense layer implementation.
//!
//! A `Layer` is a dense affine transform followed by an element-wise activation:
//!
//! - `z = W x + b`
//! - `y = activation(z)`
//!
//! The activation is stored in the layer so an `Mlp` can mix activation functions
//! across layers.
//!
//! Shape mismatches are treated as programmer error and will panic via `assert!`.

use rand::Rng;
use rand::distributions::{Distribution, Uniform};

use crate::Activation;
use crate::{Error, Result};

#[derive(Debug, Clone, Copy, PartialEq, Eq)]
/// Initialization scheme for layer weights.
pub enum Init {
    Zeros,
    /// Xavier/Glorot uniform init.
    ///
    /// This is a good default for `tanh`, `sigmoid`, and `identity` activations.
    Xavier,
    /// He/Kaiming uniform init.
    ///
    /// This is a good default for `ReLU`-family activations.
    He,
}

#[derive(Debug, Clone)]
/// A dense layer: `y = activation(Wx + b)`.
///
/// Weights use row-major layout with shape `(out_dim, in_dim)`.
pub struct Layer {
    in_dim: usize,
    out_dim: usize,
    activation: Activation,
    /// Row-major matrix with shape (out_dim, in_dim).
    weights: Vec<f32>,
    biases: Vec<f32>,
}

impl Layer {
    #[inline]
    /// Returns this layer's activation.
    pub fn activation(&self) -> Activation {
        self.activation
    }
}

impl Layer {
    /// Construct a layer from explicit parameter buffers.
    ///
    /// This is primarily intended for model loading/serialization.
    #[cfg(feature = "serde")]
    pub(crate) fn from_parts(
        in_dim: usize,
        out_dim: usize,
        activation: Activation,
        weights: Vec<f32>,
        biases: Vec<f32>,
    ) -> Result<Self> {
        if in_dim == 0 || out_dim == 0 {
            return Err(Error::InvalidData(format!(
                "layer dims must be > 0, got in_dim={in_dim} out_dim={out_dim}"
            )));
        }

        activation
            .validate()
            .map_err(|e| Error::InvalidData(format!("invalid activation: {e}")))?;

        let expected_w = in_dim
            .checked_mul(out_dim)
            .ok_or_else(|| Error::InvalidData("layer weight shape overflow".to_owned()))?;
        if weights.len() != expected_w {
            return Err(Error::InvalidData(format!(
                "weights length {} does not match out_dim * in_dim ({} * {})",
                weights.len(),
                out_dim,
                in_dim
            )));
        }
        if biases.len() != out_dim {
            return Err(Error::InvalidData(format!(
                "biases length {} does not match out_dim {}",
                biases.len(),
                out_dim
            )));
        }

        if weights.iter().any(|v| !v.is_finite()) {
            return Err(Error::InvalidData(
                "weights must contain only finite values".to_owned(),
            ));
        }
        if biases.iter().any(|v| !v.is_finite()) {
            return Err(Error::InvalidData(
                "biases must contain only finite values".to_owned(),
            ));
        }

        Ok(Self {
            in_dim,
            out_dim,
            activation,
            weights,
            biases,
        })
    }

    pub fn new_with_rng<R: Rng + ?Sized>(
        in_dim: usize,
        out_dim: usize,
        init: Init,
        activation: Activation,
        rng: &mut R,
    ) -> Result<Self> {
        if in_dim == 0 || out_dim == 0 {
            return Err(Error::InvalidConfig("layer dims must be > 0".to_owned()));
        }

        activation.validate()?;

        let mut weights = vec![0.0; in_dim * out_dim];
        match init {
            Init::Zeros => {}
            Init::Xavier => {
                let fan_in = in_dim as f32;
                let fan_out = out_dim as f32;
                let limit = (6.0 / (fan_in + fan_out)).sqrt();
                let dist = Uniform::new(-limit, limit);
                for w in &mut weights {
                    *w = dist.sample(rng);
                }
            }
            Init::He => {
                let fan_in = in_dim as f32;
                let limit = (6.0 / fan_in).sqrt();
                let dist = Uniform::new(-limit, limit);
                for w in &mut weights {
                    *w = dist.sample(rng);
                }
            }
        }

        let biases = vec![0.0; out_dim];

        Ok(Self {
            in_dim,
            out_dim,
            activation,
            weights,
            biases,
        })
    }

    #[inline]
    /// Returns the input dimension.
    pub fn in_dim(&self) -> usize {
        self.in_dim
    }

    #[inline]
    /// Returns the output dimension.
    pub fn out_dim(&self) -> usize {
        self.out_dim
    }

    #[inline]
    pub(crate) fn weights(&self) -> &[f32] {
        &self.weights
    }

    #[inline]
    pub(crate) fn biases(&self) -> &[f32] {
        &self.biases
    }

    #[inline]
    #[cfg(test)]
    pub(crate) fn weights_mut(&mut self) -> &mut [f32] {
        &mut self.weights
    }

    #[inline]
    #[cfg(test)]
    pub(crate) fn biases_mut(&mut self) -> &mut [f32] {
        &mut self.biases
    }

    /// Forward pass for a single sample.
    ///
    /// Computes:
    /// - `z = W * inputs + b`
    /// - `outputs = activation(z)`
    ///
    /// Shape contract:
    /// - `inputs.len() == self.in_dim`
    /// - `outputs.len() == self.out_dim`
    #[inline]
    pub fn forward(&self, inputs: &[f32], outputs: &mut [f32]) {
        assert_eq!(
            inputs.len(),
            self.in_dim,
            "inputs len {} does not match layer in_dim {}",
            inputs.len(),
            self.in_dim
        );
        assert_eq!(
            outputs.len(),
            self.out_dim,
            "outputs len {} does not match layer out_dim {}",
            outputs.len(),
            self.out_dim
        );

        let activation = self.activation;

        for (o, out) in outputs.iter_mut().enumerate() {
            let mut sum = self.biases[o];
            let row = o * self.in_dim;
            for (i, &x) in inputs.iter().enumerate() {
                sum = self.weights[row + i].mul_add(x, sum);
            }
            *out = activation.forward(sum);
        }
    }

    /// Backward pass for a single sample.
    ///
    /// This uses overwrite semantics:
    /// - `d_inputs` is overwritten (and internally zeroed before accumulation)
    /// - `d_weights` is overwritten
    /// - `d_biases` is overwritten
    ///
    /// Inputs:
    /// - `inputs`: the same inputs passed to `forward`
    /// - `outputs`: the outputs previously produced by `forward` (post-activation)
    /// - `d_outputs`: upstream gradient dL/d(outputs)
    ///
    /// Shape contract:
    /// - `inputs.len() == self.in_dim`
    /// - `outputs.len() == self.out_dim`
    /// - `d_outputs.len() == self.out_dim`
    /// - `d_inputs.len() == self.in_dim`
    /// - `d_weights.len() == self.weights.len()`
    /// - `d_biases.len() == self.out_dim`
    #[inline]
    pub fn backward(
        &self,
        inputs: &[f32],
        outputs: &[f32],
        d_outputs: &[f32],
        d_inputs: &mut [f32],
        d_weights: &mut [f32],
        d_biases: &mut [f32],
    ) {
        assert_eq!(
            inputs.len(),
            self.in_dim,
            "inputs len {} does not match layer in_dim {}",
            inputs.len(),
            self.in_dim
        );
        assert_eq!(
            outputs.len(),
            self.out_dim,
            "outputs len {} does not match layer out_dim {}",
            outputs.len(),
            self.out_dim
        );
        assert_eq!(
            d_outputs.len(),
            self.out_dim,
            "d_outputs len {} does not match layer out_dim {}",
            d_outputs.len(),
            self.out_dim
        );
        assert_eq!(
            d_inputs.len(),
            self.in_dim,
            "d_inputs len {} does not match layer in_dim {}",
            d_inputs.len(),
            self.in_dim
        );
        assert_eq!(
            d_weights.len(),
            self.weights.len(),
            "d_weights len {} does not match weights len {}",
            d_weights.len(),
            self.weights.len()
        );
        assert_eq!(
            d_biases.len(),
            self.out_dim,
            "d_biases len {} does not match layer out_dim {}",
            d_biases.len(),
            self.out_dim
        );

        // d_inputs accumulates contributions from all outputs.
        d_inputs.fill(0.0);

        let activation = self.activation;

        for o in 0..self.out_dim {
            let d_z = d_outputs[o] * activation.grad_from_output(outputs[o]);
            d_biases[o] = d_z;

            let row = o * self.in_dim;
            for i in 0..self.in_dim {
                let w = self.weights[row + i];
                d_weights[row + i] = d_z * inputs[i];
                d_inputs[i] = w.mul_add(d_z, d_inputs[i]);
            }
        }
    }

    /// Backward pass for a single sample (parameter accumulation semantics).
    ///
    /// This is identical to `backward` except that parameter gradients are *accumulated*:
    /// - `d_inputs` is overwritten (and internally zeroed before accumulation)
    /// - `d_weights` is accumulated into (`+=`)
    /// - `d_biases` is accumulated into (`+=`)
    ///
    /// This is useful for mini-batch training where you sum gradients over multiple samples.
    ///
    /// Shape contract:
    /// - `inputs.len() == self.in_dim`
    /// - `outputs.len() == self.out_dim`
    /// - `d_outputs.len() == self.out_dim`
    /// - `d_inputs.len() == self.in_dim`
    /// - `d_weights.len() == self.weights.len()`
    /// - `d_biases.len() == self.out_dim`
    #[inline]
    pub fn backward_accumulate(
        &self,
        inputs: &[f32],
        outputs: &[f32],
        d_outputs: &[f32],
        d_inputs: &mut [f32],
        d_weights: &mut [f32],
        d_biases: &mut [f32],
    ) {
        assert_eq!(
            inputs.len(),
            self.in_dim,
            "inputs len {} does not match layer in_dim {}",
            inputs.len(),
            self.in_dim
        );
        assert_eq!(
            outputs.len(),
            self.out_dim,
            "outputs len {} does not match layer out_dim {}",
            outputs.len(),
            self.out_dim
        );
        assert_eq!(
            d_outputs.len(),
            self.out_dim,
            "d_outputs len {} does not match layer out_dim {}",
            d_outputs.len(),
            self.out_dim
        );
        assert_eq!(
            d_inputs.len(),
            self.in_dim,
            "d_inputs len {} does not match layer in_dim {}",
            d_inputs.len(),
            self.in_dim
        );
        assert_eq!(
            d_weights.len(),
            self.weights.len(),
            "d_weights len {} does not match weights len {}",
            d_weights.len(),
            self.weights.len()
        );
        assert_eq!(
            d_biases.len(),
            self.out_dim,
            "d_biases len {} does not match layer out_dim {}",
            d_biases.len(),
            self.out_dim
        );

        // d_inputs accumulates contributions from all outputs.
        d_inputs.fill(0.0);

        let activation = self.activation;

        for o in 0..self.out_dim {
            let d_z = d_outputs[o] * activation.grad_from_output(outputs[o]);
            d_biases[o] += d_z;

            let row = o * self.in_dim;
            for i in 0..self.in_dim {
                let w = self.weights[row + i];
                d_weights[row + i] += d_z * inputs[i];
                d_inputs[i] = w.mul_add(d_z, d_inputs[i]);
            }
        }
    }

    /// Applies an SGD update: `param -= lr * d_param`.
    ///
    /// Shape contract:
    /// - `d_weights.len() == self.weights.len()`
    /// - `d_biases.len() == self.biases.len()`
    #[inline]
    pub fn sgd_step(&mut self, d_weights: &[f32], d_biases: &[f32], lr: f32) {
        assert_eq!(
            d_weights.len(),
            self.weights.len(),
            "d_weights len {} does not match weights len {}",
            d_weights.len(),
            self.weights.len()
        );
        assert_eq!(
            d_biases.len(),
            self.biases.len(),
            "d_biases len {} does not match biases len {}",
            d_biases.len(),
            self.biases.len()
        );

        for (w, &dw) in self.weights.iter_mut().zip(d_weights) {
            *w -= lr * dw;
        }
        for (b, &db) in self.biases.iter_mut().zip(d_biases) {
            *b -= lr * db;
        }
    }

    /// Apply decoupled weight decay to weights only.
    ///
    /// `w -= lr * weight_decay * w`.
    pub(crate) fn apply_weight_decay(&mut self, lr: f32, weight_decay: f32) {
        assert!(
            lr.is_finite() && lr > 0.0,
            "learning rate must be finite and > 0"
        );
        assert!(
            weight_decay.is_finite() && weight_decay >= 0.0,
            "weight_decay must be finite and >= 0"
        );

        if weight_decay == 0.0 {
            return;
        }

        let scale = lr * weight_decay;
        for w in &mut self.weights {
            *w -= scale * *w;
        }
    }
}

#[cfg(test)]
mod tests {
    use super::*;
    use rand::SeedableRng;
    use rand::rngs::StdRng;

    fn loss_for_layer(layer: &Layer, input: &[f32], target: &[f32], out: &mut [f32]) -> f32 {
        layer.forward(input, out);
        crate::loss::mse(out, target)
    }

    fn assert_close(analytic: f32, numeric: f32, abs_tol: f32, rel_tol: f32) {
        let diff = (analytic - numeric).abs();
        let scale = analytic.abs().max(numeric.abs()).max(1.0);
        assert!(
            diff <= abs_tol || diff / scale <= rel_tol,
            "analytic={analytic} numeric={numeric} diff={diff}"
        );
    }

    #[test]
    fn seeded_init_is_deterministic() {
        let mut rng_a = StdRng::seed_from_u64(123);
        let mut rng_b = StdRng::seed_from_u64(123);
        let a = Layer::new_with_rng(3, 2, Init::Xavier, Activation::Tanh, &mut rng_a).unwrap();
        let b = Layer::new_with_rng(3, 2, Init::Xavier, Activation::Tanh, &mut rng_b).unwrap();
        assert_eq!(a.weights, b.weights);
        assert_eq!(a.biases, b.biases);
    }

    #[test]
    fn backward_matches_numeric_gradients() {
        let in_dim = 3;
        let out_dim = 2;
        let mut rng = StdRng::seed_from_u64(0);
        let mut layer =
            Layer::new_with_rng(in_dim, out_dim, Init::Xavier, Activation::Tanh, &mut rng).unwrap();

        let mut input = vec![0.3_f32, -0.7_f32, 0.1_f32];
        let target = vec![0.2_f32, -0.1_f32];

        let mut outputs = vec![0.0_f32; out_dim];
        layer.forward(&input, &mut outputs);

        let mut d_outputs = vec![0.0_f32; out_dim];
        let _loss = crate::loss::mse_backward(&outputs, &target, &mut d_outputs);

        let mut d_inputs = vec![0.0_f32; in_dim];
        let mut d_weights = vec![0.0_f32; in_dim * out_dim];
        let mut d_biases = vec![0.0_f32; out_dim];

        layer.backward(
            &input,
            &outputs,
            &d_outputs,
            &mut d_inputs,
            &mut d_weights,
            &mut d_biases,
        );

        let eps = 1e-3_f32;
        let abs_tol = 1e-3_f32;
        let rel_tol = 1e-2_f32;

        // Weights.
        let mut out_tmp = vec![0.0_f32; out_dim];
        for (p, &analytic) in d_weights.iter().enumerate() {
            let orig = layer.weights[p];

            layer.weights[p] = orig + eps;
            let loss_plus = loss_for_layer(&layer, &input, &target, &mut out_tmp);

            layer.weights[p] = orig - eps;
            let loss_minus = loss_for_layer(&layer, &input, &target, &mut out_tmp);

            layer.weights[p] = orig;

            let numeric = (loss_plus - loss_minus) / (2.0 * eps);
            assert_close(analytic, numeric, abs_tol, rel_tol);
        }

        // Biases.
        for (p, &analytic) in d_biases.iter().enumerate() {
            let orig = layer.biases[p];

            layer.biases[p] = orig + eps;
            let loss_plus = loss_for_layer(&layer, &input, &target, &mut out_tmp);

            layer.biases[p] = orig - eps;
            let loss_minus = loss_for_layer(&layer, &input, &target, &mut out_tmp);

            layer.biases[p] = orig;

            let numeric = (loss_plus - loss_minus) / (2.0 * eps);
            assert_close(analytic, numeric, abs_tol, rel_tol);
        }

        // Inputs.
        for i in 0..input.len() {
            let orig = input[i];

            input[i] = orig + eps;
            let loss_plus = loss_for_layer(&layer, &input, &target, &mut out_tmp);

            input[i] = orig - eps;
            let loss_minus = loss_for_layer(&layer, &input, &target, &mut out_tmp);

            input[i] = orig;

            let numeric = (loss_plus - loss_minus) / (2.0 * eps);
            let analytic = d_inputs[i];
            assert_close(analytic, numeric, abs_tol, rel_tol);
        }
    }

    #[test]
    #[should_panic]
    fn forward_panics_on_input_shape_mismatch() {
        let mut rng = StdRng::seed_from_u64(0);
        let layer = Layer::new_with_rng(3, 2, Init::Xavier, Activation::Tanh, &mut rng).unwrap();
        let input = vec![0.0_f32; 2];
        let mut out = vec![0.0_f32; 2];
        layer.forward(&input, &mut out);
    }

    #[test]
    #[should_panic]
    fn forward_panics_on_output_shape_mismatch() {
        let mut rng = StdRng::seed_from_u64(0);
        let layer = Layer::new_with_rng(3, 2, Init::Xavier, Activation::Tanh, &mut rng).unwrap();
        let input = vec![0.0_f32; 3];
        let mut out = vec![0.0_f32; 1];
        layer.forward(&input, &mut out);
    }
}