rhmm 0.0.2

A rust implementation of hidden markov models.
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
//! Multinomial Hidden Markov Model

use crate::algorithms::{backward_algorithm, compute_gamma, forward_algorithm, viterbi_algorithm};
use crate::base::{HiddenMarkovModel, InitialProbs, TransitionMatrix};
use crate::errors::{HmmError, Result};
use crate::utils::{
    default_lengths, split_sequences, validate_probability_vector, validate_transition_matrix,
};
use ndarray::{Array1, Array2};
use rand::Rng;

/// Multinomial Hidden Markov Model
///
/// A Hidden Markov Model with discrete/multinomial emission distributions.
/// Suitable for discrete observation sequences.
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct MultinomialHMM {
    /// Number of hidden states
    n_states: usize,
    /// Number of possible discrete observations (vocabulary size)
    n_features: usize,
    /// Initial state probabilities
    start_prob: Option<InitialProbs>,
    /// State transition matrix
    transition_matrix: Option<TransitionMatrix>,
    /// Emission probabilities (n_states, n_features)
    emission_prob: Option<Array2<f64>>,
    /// Whether the model has been fitted
    is_fitted: bool,
}

impl MultinomialHMM {
    /// Create a new Multinomial HMM
    ///
    /// # Arguments
    ///
    /// * `n_states` - Number of hidden states
    /// * `n_features` - Number of possible discrete observations
    pub fn new(n_states: usize, n_features: usize) -> Self {
        Self {
            n_states,
            n_features,
            start_prob: None,
            transition_matrix: None,
            emission_prob: None,
            is_fitted: false,
        }
    }

    /// Get the initial state probabilities
    pub fn start_prob(&self) -> Option<&InitialProbs> {
        self.start_prob.as_ref()
    }

    /// Get the transition matrix
    pub fn transition_matrix(&self) -> Option<&TransitionMatrix> {
        self.transition_matrix.as_ref()
    }

    /// Get the emission probabilities
    pub fn emission_prob(&self) -> Option<&Array2<f64>> {
        self.emission_prob.as_ref()
    }

    /// Check if the model has been fitted
    pub fn is_fitted(&self) -> bool {
        self.is_fitted
    }

    /// Compute emission probabilities for all observations and states
    fn compute_emission_probs(&self, observations: &Array2<f64>) -> Result<Array2<f64>> {
        let n_samples = observations.nrows();
        let mut emission_probs = Array2::zeros((n_samples, self.n_states));

        let ep = self.emission_prob.as_ref().ok_or_else(|| {
            HmmError::ModelNotFitted("Emission probabilities not initialized".to_string())
        })?;

        for t in 0..n_samples {
            // Observations are expected to be single discrete values per sample
            // but the trait uses Array2<f64> (n_samples, n_features_per_sample)
            // For Multinomial, we expect n_features_per_sample to be 1, or we take the first column
            let obs_val = observations[[t, 0]] as usize;
            if obs_val >= self.n_features {
                return Err(HmmError::InvalidParameter(format!(
                    "Observation index {} exceeds n_features {}",
                    obs_val, self.n_features
                )));
            }

            for i in 0..self.n_states {
                emission_probs[[t, i]] = ep[[i, obs_val]];
            }
        }

        Ok(emission_probs)
    }

    /// Initialize parameters if they are not set
    fn initialize_parameters(&mut self) -> Result<()> {
        if self.start_prob.is_none() {
            self.start_prob = Some(Array1::from_elem(self.n_states, 1.0 / self.n_states as f64));
        }

        if self.transition_matrix.is_none() {
            self.transition_matrix = Some(Array2::from_elem(
                (self.n_states, self.n_states),
                1.0 / self.n_states as f64,
            ));
        }

        if self.emission_prob.is_none() {
            self.emission_prob = Some(Array2::from_elem(
                (self.n_states, self.n_features),
                1.0 / self.n_features as f64,
            ));
        }

        Ok(())
    }

    /// Compute xi (state transition probabilities) for a sequence
    fn compute_xi(
        alpha: &Array2<f64>,
        beta: &Array2<f64>,
        transition_matrix: &Array2<f64>,
        emission_probs: &Array2<f64>,
    ) -> Result<Vec<Array2<f64>>> {
        let n_samples = alpha.nrows();
        let n_states = alpha.ncols();
        let mut xi = Vec::with_capacity(n_samples - 1);

        for t in 0..n_samples - 1 {
            let mut xi_t = Array2::zeros((n_states, n_states));
            let mut sum = 0.0;

            for i in 0..n_states {
                for j in 0..n_states {
                    xi_t[[i, j]] = alpha[[t, i]]
                        * transition_matrix[[i, j]]
                        * emission_probs[[t + 1, j]]
                        * beta[[t + 1, j]];
                    sum += xi_t[[i, j]];
                }
            }

            if sum > 0.0 {
                xi_t /= sum;
            }
            xi.push(xi_t);
        }

        Ok(xi)
    }
    /// Update emission probabilities based on gamma (M-step)
    fn update_emission_parameters(
        &mut self,
        observations: &Array2<f64>,
        gamma: &Array2<f64>,
    ) -> Result<()> {
        let n_samples = observations.nrows();
        let mut emission_prob = Array2::zeros((self.n_states, self.n_features));

        for i in 0..self.n_states {
            let mut denom = 0.0;
            for t in 0..n_samples {
                let obs_val = observations[[t, 0]] as usize;
                emission_prob[[i, obs_val]] += gamma[[t, i]];
                denom += gamma[[t, i]];
            }

            if denom > 0.0 {
                for j in 0..self.n_features {
                    emission_prob[[i, j]] /= denom;
                }
            } else {
                // If a state is never visited, set uniform emission probabilities
                for j in 0..self.n_features {
                    emission_prob[[i, j]] = 1.0 / self.n_features as f64;
                }
            }
        }

        self.emission_prob = Some(emission_prob);
        Ok(())
    }
}

impl HiddenMarkovModel for MultinomialHMM {
    fn n_states(&self) -> usize {
        self.n_states
    }

    fn n_features(&self) -> usize {
        self.n_features
    }

    fn fit(&mut self, observations: &Array2<f64>, lengths: Option<&[usize]>) -> Result<()> {
        if observations.nrows() == 0 || observations.ncols() == 0 {
            return Err(HmmError::InvalidParameter(
                "Observations cannot be empty".to_string(),
            ));
        }

        // Validate observations (for Multinomial, we check if they are within [0, n_features))
        for t in 0..observations.nrows() {
            let obs_val = observations[[t, 0]];
            if obs_val < 0.0 || obs_val >= self.n_features as f64 || obs_val.fract() != 0.0 {
                return Err(HmmError::InvalidParameter(format!(
                    "Invalid observation at row {}: {}. Must be integer in [0, {})",
                    t, obs_val, self.n_features
                )));
            }
        }

        // Get sequence lengths (default to single sequence if not provided)
        let lengths_vec = lengths
            .map(|l| l.to_vec())
            .unwrap_or_else(|| default_lengths(observations.nrows()));

        // Split observations into sequences
        let sequences = split_sequences(observations, &lengths_vec)?;

        // Initialize parameters if not set
        self.initialize_parameters()?;

        // Validate parameters
        if let Some(ref sp) = self.start_prob {
            validate_probability_vector(sp, "Initial state probabilities")?;
        }
        if let Some(ref tm) = self.transition_matrix {
            validate_transition_matrix(tm)?;
        }
        if let Some(ref ep) = self.emission_prob {
            for i in 0..self.n_states {
                validate_probability_vector(&ep.row(i).to_owned(), "Emission probabilities")?;
            }
        }

        // Baum-Welch algorithm for parameter estimation
        let max_iter = 100;
        let tol = 1e-4;
        let mut prev_log_prob = f64::NEG_INFINITY;

        for _iter in 0..max_iter {
            let mut total_log_prob = 0.0;

            // Accumulators for statistics across all sequences
            let mut start_prob_acc = Array1::zeros(self.n_states);
            let mut trans_acc = Array2::zeros((self.n_states, self.n_states));
            let mut gamma_acc = Array2::zeros((observations.nrows(), self.n_states));

            let start_prob = self.start_prob.as_ref().unwrap();
            let trans_mat = self.transition_matrix.as_ref().unwrap();

            let mut row_offset = 0;

            // E-step: Process each sequence independently
            for seq in &sequences {
                let seq_len = seq.nrows();
                let seq_owned = seq.to_owned();

                // Compute emission probabilities for this sequence
                let emission_probs = self.compute_emission_probs(&seq_owned)?;

                // Compute forward and backward probabilities
                let alpha = forward_algorithm(start_prob, trans_mat, &emission_probs)?;
                let beta = backward_algorithm(trans_mat, &emission_probs)?;

                // Accumulate log probability
                let seq_log_prob = alpha.row(alpha.nrows() - 1).sum().ln();
                total_log_prob += seq_log_prob;

                // Compute gamma (state occupation probabilities)
                let gamma = compute_gamma(&alpha, &beta)?;

                // Copy gamma to accumulator
                for t in 0..seq_len {
                    for i in 0..self.n_states {
                        gamma_acc[[row_offset + t, i]] = gamma[[t, i]];
                    }
                }

                // Accumulate initial state probabilities
                for i in 0..self.n_states {
                    start_prob_acc[i] += gamma[[0, i]];
                }

                // Compute and accumulate xi (state transition probabilities)
                let xi = Self::compute_xi(&alpha, &beta, trans_mat, &emission_probs)?;
                for xi_t in xi.iter().take(seq_len - 1) {
                    for i in 0..self.n_states {
                        for j in 0..self.n_states {
                            trans_acc[[i, j]] += xi_t[[i, j]];
                        }
                    }
                }

                row_offset += seq_len;
            }

            // Check convergence
            if (total_log_prob - prev_log_prob).abs() < tol {
                break;
            }
            prev_log_prob = total_log_prob;

            // M-step: Update parameters

            // Update initial state probabilities
            if let Some(ref mut sp) = self.start_prob {
                let sum: f64 = start_prob_acc.sum();
                if sum > 0.0 {
                    *sp = start_prob_acc.clone() / sum;
                }
            }

            // Update transition matrix
            if let Some(ref mut tm) = self.transition_matrix {
                for i in 0..self.n_states {
                    let row_sum: f64 = trans_acc.row(i).sum();
                    if row_sum > 0.0 {
                        for j in 0..self.n_states {
                            tm[[i, j]] = trans_acc[[i, j]] / row_sum;
                        }
                    }
                }
            }

            // Update emission probabilities
            self.update_emission_parameters(observations, &gamma_acc)?;
        }

        self.is_fitted = true;
        Ok(())
    }

    fn predict(&self, observations: &Array2<f64>) -> Result<Array1<usize>> {
        if !self.is_fitted {
            return Err(HmmError::ModelNotFitted(
                "Model must be fitted before prediction".to_string(),
            ));
        }

        let emission_probs = self.compute_emission_probs(observations)?;
        let start_prob = self.start_prob.as_ref().unwrap();
        let trans_mat = self.transition_matrix.as_ref().unwrap();

        let (_log_prob, path) = viterbi_algorithm(start_prob, trans_mat, &emission_probs)?;
        Ok(path)
    }

    fn score(&self, observations: &Array2<f64>) -> Result<f64> {
        if !self.is_fitted {
            return Err(HmmError::ModelNotFitted(
                "Model must be fitted before scoring".to_string(),
            ));
        }

        let emission_probs = self.compute_emission_probs(observations)?;
        let start_prob = self.start_prob.as_ref().unwrap();
        let trans_mat = self.transition_matrix.as_ref().unwrap();

        let alpha = forward_algorithm(start_prob, trans_mat, &emission_probs)?;
        let prob = alpha.row(alpha.nrows() - 1).sum();
        Ok(prob.ln())
    }

    fn sample(&self, n_samples: usize) -> Result<(Array2<f64>, Array1<usize>)> {
        if !self.is_fitted {
            return Err(HmmError::ModelNotFitted(
                "Model must be fitted before sampling".to_string(),
            ));
        }

        let mut rng = rand::rng();
        let mut observations = Array2::zeros((n_samples, 1));
        let mut states = Array1::zeros(n_samples);

        let start_prob = self.start_prob.as_ref().unwrap();
        let trans_mat = self.transition_matrix.as_ref().unwrap();
        let emission_prob = self.emission_prob.as_ref().unwrap();

        // Sample initial state
        let mut current_state = 0;
        let mut cumsum = 0.0;
        let r: f64 = rng.random();
        for i in 0..self.n_states {
            cumsum += start_prob[i];
            if r < cumsum {
                current_state = i;
                break;
            }
        }
        states[0] = current_state;

        // Sample initial observation
        let r_obs_init: f64 = rng.random();
        let mut cumsum_obs = 0.0;
        for j in 0..self.n_features {
            cumsum_obs += emission_prob[[current_state, j]];
            if r_obs_init < cumsum_obs {
                observations[[0, 0]] = j as f64;
                break;
            }
        }

        // Sample remaining states and observations
        for t in 1..n_samples {
            // Sample next state
            let mut next_state = 0;
            let mut cumsum_state = 0.0;
            let r_state: f64 = rng.random();
            for i in 0..self.n_states {
                cumsum_state += trans_mat[[current_state, i]];
                if r_state < cumsum_state {
                    next_state = i;
                    break;
                }
            }
            current_state = next_state;
            states[t] = current_state;

            // Sample observation
            let r_obs: f64 = rng.random();
            let mut cumsum_obs = 0.0;
            for j in 0..self.n_features {
                cumsum_obs += emission_prob[[current_state, j]];
                if r_obs < cumsum_obs {
                    observations[[t, 0]] = j as f64;
                    break;
                }
            }
        }

        Ok((observations, states))
    }
}

#[cfg(test)]
mod tests {
    use super::*;
    use ndarray::array;

    #[test]
    fn test_multinomial_hmm_new() {
        let hmm = MultinomialHMM::new(3, 5);
        assert_eq!(hmm.n_states(), 3);
        assert_eq!(hmm.n_features(), 5);
        assert!(!hmm.is_fitted());
    }

    #[test]
    fn test_multinomial_hmm_fit() {
        let mut hmm = MultinomialHMM::new(2, 3);
        let observations = array![[0.0], [1.0], [2.0], [0.0], [1.0]];

        assert!(hmm.fit(&observations, None).is_ok());
        assert!(hmm.is_fitted());
    }

    #[test]
    fn test_multinomial_hmm_predict() {
        let mut hmm = MultinomialHMM::new(2, 2);
        let observations = array![[0.0], [1.0], [0.0]];
        hmm.fit(&observations, None).unwrap();

        let predictions = hmm.predict(&observations).unwrap();
        assert_eq!(predictions.len(), 3);
    }

    #[test]
    fn test_multinomial_hmm_score() {
        let mut hmm = MultinomialHMM::new(2, 2);
        let observations = array![[0.0], [1.0], [0.0]];
        hmm.fit(&observations, None).unwrap();

        let score = hmm.score(&observations).unwrap();
        assert!(score < 0.0); // Log probability should be negative
    }

    #[test]
    fn test_multinomial_hmm_sample() {
        let mut hmm = MultinomialHMM::new(2, 3);
        let observations = array![[0.0], [1.0], [2.0]];
        hmm.fit(&observations, None).unwrap();

        let (sampled_obs, sampled_states) = hmm.sample(10).unwrap();
        assert_eq!(sampled_obs.nrows(), 10);
        assert_eq!(sampled_states.len(), 10);

        for i in 0..10 {
            assert!(sampled_obs[[i, 0]] >= 0.0 && sampled_obs[[i, 0]] < 3.0);
        }
    }
}