lance-encoding 4.0.0

Encoders and decoders for the Lance file format
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
// SPDX-License-Identifier: Apache-2.0
// SPDX-FileCopyrightText: Copyright The Lance Authors

use std::{collections::HashMap, sync::Arc};

/// Bits per value for FixedWidth dictionary values (legacy default for 128-bit values)
pub const DICT_FIXED_WIDTH_BITS_PER_VALUE: u64 = 128;
/// Bits per index for dictionary indices (always i32)
pub const DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE: u64 = 32;

use arrow_array::{
    Array, DictionaryArray, PrimitiveArray, UInt64Array,
    cast::AsArray,
    types::{
        ArrowDictionaryKeyType, Int8Type, Int16Type, Int32Type, Int64Type, UInt8Type, UInt16Type,
        UInt32Type, UInt64Type,
    },
};
use arrow_buffer::ArrowNativeType;
use arrow_schema::DataType;
use arrow_select::take::TakeOptions;
use lance_core::{Error, Result, error::LanceOptionExt, utils::hash::U8SliceKey};

use crate::{
    buffer::LanceBuffer,
    data::{BlockInfo, DataBlock, FixedWidthDataBlock, VariableWidthBlock},
    statistics::{ComputeStat, GetStat, Stat},
};

// Helper function for normalize_dict_nulls
fn normalize_dict_nulls_impl<K: ArrowDictionaryKeyType>(
    array: Arc<dyn Array>,
) -> Result<Arc<dyn Array>> {
    // TODO: Fast path when there is only one null index? (common case)

    let dict_array = array.as_dictionary_opt::<K>().expect_ok()?;

    if dict_array.values().null_count() == 0 {
        return Ok(array);
    }

    let mut mapping = vec![None; dict_array.values().len()];
    let mut skipped = 0;
    let mut valid_indices = Vec::with_capacity(dict_array.values().len());
    for (old_idx, is_valid) in dict_array.values().nulls().expect_ok()?.iter().enumerate() {
        if is_valid {
            // Should be safe since we are only decreasing K values (e.g. won't overflow u8 keys into u16)
            mapping[old_idx] = Some(K::Native::from_usize(old_idx - skipped).expect_ok()?);
            valid_indices.push(old_idx as u64);
        } else {
            skipped += 1;
            mapping[old_idx] = None;
        }
    }

    let mut keys_builder = PrimitiveArray::<K>::builder(dict_array.keys().len());
    for key in dict_array.keys().iter() {
        if let Some(key) = key {
            if let Some(mapped) = mapping[key.to_usize().expect_ok()?] {
                // Valid item
                keys_builder.append_value(mapped);
            } else {
                // Null via values
                keys_builder.append_null();
            }
        } else {
            // Null via keys
            keys_builder.append_null();
        }
    }
    let keys = keys_builder.finish();

    let valid_indices = UInt64Array::from(valid_indices);
    let values = arrow_select::take::take(
        dict_array.values(),
        &valid_indices,
        Some(TakeOptions {
            check_bounds: false,
        }),
    )?;

    Ok(Arc::new(DictionaryArray::new(keys, values)) as Arc<dyn Array>)
}

/// In Arrow a dictionary array can have nulls in two different places:
/// 1. The keys can be null
/// 2. The values can be null
///
/// We want to normalize this so that all nulls are in the keys.  This way we can store
/// the nulls with the keys as rep-def values the same as any other array.
pub fn normalize_dict_nulls(array: Arc<dyn Array>) -> Result<Arc<dyn Array>> {
    match array.data_type() {
        DataType::Dictionary(key_type, _) => match key_type.as_ref() {
            DataType::UInt8 => normalize_dict_nulls_impl::<UInt8Type>(array),
            DataType::UInt16 => normalize_dict_nulls_impl::<UInt16Type>(array),
            DataType::UInt32 => normalize_dict_nulls_impl::<UInt32Type>(array),
            DataType::UInt64 => normalize_dict_nulls_impl::<UInt64Type>(array),
            DataType::Int8 => normalize_dict_nulls_impl::<Int8Type>(array),
            DataType::Int16 => normalize_dict_nulls_impl::<Int16Type>(array),
            DataType::Int32 => normalize_dict_nulls_impl::<Int32Type>(array),
            DataType::Int64 => normalize_dict_nulls_impl::<Int64Type>(array),
            _ => Err(Error::not_supported_source(
                format!("Unsupported dictionary key type: {}", key_type).into(),
            )),
        },
        _ => Err(Error::internal(format!(
            "Data type is not a dictionary: {}",
            array.data_type()
        ))),
    }
}

fn dict_encode_variable_width<T>(
    variable_width_data_block: &VariableWidthBlock,
    bits_per_offset: u8,
    max_dict_entries: u32,
    max_encoded_size: usize,
) -> Option<(DataBlock, DataBlock)>
where
    T: ArrowNativeType,
    usize: TryFrom<T>,
{
    use std::collections::hash_map::Entry;
    let mut map = HashMap::new();
    let offsets = variable_width_data_block
        .offsets
        .borrow_to_typed_slice::<T>();
    let offsets = offsets.as_ref();

    let max_len = variable_width_data_block
        .get_stat(Stat::MaxLength)
        .expect("VariableWidth DataBlock should have valid `Stat::MaxLength` statistics");
    let max_len = max_len.as_primitive::<UInt64Type>().value(0);

    let max_dict_data_len = variable_width_data_block.data.len();
    let max_len: usize = max_len.try_into().unwrap_or(usize::MAX);
    let dict_data_capacity = max_len
        .saturating_mul(32)
        .max(1024)
        .min(max_dict_data_len)
        .min(max_encoded_size);

    let mut dictionary_buffer: Vec<u8> = Vec::with_capacity(dict_data_capacity);
    let mut dictionary_offsets_buffer = vec![T::default()];
    let mut curr_idx = 0;
    let mut indices_buffer = Vec::with_capacity(variable_width_data_block.num_values as usize);
    let bytes_per_offset = (bits_per_offset / 8) as usize;

    for window in offsets.windows(2) {
        let start = usize::try_from(window[0]).ok()?;
        let end = usize::try_from(window[1]).ok()?;
        if start > end || end > variable_width_data_block.data.len() {
            return None;
        }

        let key = &variable_width_data_block.data[start..end];

        let idx = match map.entry(U8SliceKey(key)) {
            Entry::Occupied(entry) => *entry.get(),
            Entry::Vacant(entry) => {
                if max_dict_entries == 0 || curr_idx as u32 >= max_dict_entries {
                    return None;
                }
                if curr_idx == i32::MAX {
                    return None;
                }
                dictionary_buffer.extend_from_slice(key);
                let dict_offset = T::from_usize(dictionary_buffer.len())?;
                dictionary_offsets_buffer.push(dict_offset);
                let idx = curr_idx;
                entry.insert(idx);
                curr_idx += 1;
                idx
            }
        };

        indices_buffer.push(idx);

        let indices_bytes = indices_buffer
            .len()
            .saturating_mul(DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE as usize / 8);
        let offsets_bytes = dictionary_offsets_buffer
            .len()
            .saturating_mul(bytes_per_offset);
        let encoded_size = dictionary_buffer
            .len()
            .saturating_add(indices_bytes)
            .saturating_add(offsets_bytes);
        if encoded_size > max_encoded_size {
            return None;
        }
    }

    let mut dictionary_data_block = DataBlock::VariableWidth(VariableWidthBlock {
        data: LanceBuffer::reinterpret_vec(dictionary_buffer),
        offsets: LanceBuffer::reinterpret_vec(dictionary_offsets_buffer),
        bits_per_offset,
        num_values: curr_idx as u64,
        block_info: BlockInfo::default(),
    });
    dictionary_data_block.compute_stat();

    let mut indices_data_block = DataBlock::FixedWidth(FixedWidthDataBlock {
        data: LanceBuffer::reinterpret_vec(indices_buffer),
        bits_per_value: DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE,
        num_values: variable_width_data_block.num_values,
        block_info: BlockInfo::default(),
    });
    indices_data_block.compute_stat();

    Some((indices_data_block, dictionary_data_block))
}

/// Dictionary encodes a data block
///
/// Currently only supported for some common cases (string / binary / 64-bit / 128-bit)
///
/// Returns a block of indices (will always be a fixed width data block) and a block of dictionary
pub fn dictionary_encode(
    data_block: &DataBlock,
    max_dict_entries: u32,
    max_encoded_size: usize,
) -> Option<(DataBlock, DataBlock)> {
    match data_block {
        DataBlock::FixedWidth(fixed_width_data_block) => {
            use std::collections::hash_map::Entry;

            let bytes_per_value = match fixed_width_data_block.bits_per_value {
                64 => 8usize,
                128 => 16usize,
                _ => return None,
            };

            match fixed_width_data_block.bits_per_value {
                64 => {
                    let mut map = HashMap::new();
                    let u64_slice = fixed_width_data_block.data.borrow_to_typed_slice::<u64>();
                    let u64_slice = u64_slice.as_ref();
                    let mut dictionary_buffer =
                        Vec::with_capacity((fixed_width_data_block.num_values as usize).min(1024));
                    let mut indices_buffer =
                        Vec::with_capacity(fixed_width_data_block.num_values as usize);
                    let mut curr_idx: i32 = 0;

                    for &value in u64_slice.iter() {
                        let idx = match map.entry(value) {
                            Entry::Occupied(entry) => *entry.get(),
                            Entry::Vacant(entry) => {
                                if max_dict_entries == 0 || curr_idx as u32 >= max_dict_entries {
                                    return None;
                                }
                                if curr_idx == i32::MAX {
                                    return None;
                                }
                                dictionary_buffer.push(value);
                                let idx = curr_idx;
                                entry.insert(idx);
                                curr_idx += 1;
                                idx
                            }
                        };
                        indices_buffer.push(idx);
                        let dict_bytes = dictionary_buffer.len().saturating_mul(bytes_per_value);
                        let indices_bytes = indices_buffer
                            .len()
                            .saturating_mul(DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE as usize / 8);
                        let encoded_size = dict_bytes.saturating_add(indices_bytes);
                        if encoded_size > max_encoded_size {
                            return None;
                        }
                    }

                    let mut dictionary_data_block = DataBlock::FixedWidth(FixedWidthDataBlock {
                        data: LanceBuffer::reinterpret_vec(dictionary_buffer),
                        bits_per_value: 64,
                        num_values: curr_idx as u64,
                        block_info: BlockInfo::default(),
                    });
                    dictionary_data_block.compute_stat();
                    let mut indices_data_block = DataBlock::FixedWidth(FixedWidthDataBlock {
                        data: LanceBuffer::reinterpret_vec(indices_buffer),
                        bits_per_value: DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE,
                        num_values: fixed_width_data_block.num_values,
                        block_info: BlockInfo::default(),
                    });
                    indices_data_block.compute_stat();

                    Some((indices_data_block, dictionary_data_block))
                }
                128 => {
                    // TODO: a follow up PR to support `FixedWidth DataBlock with bits_per_value == 256`.
                    let mut map = HashMap::new();
                    let u128_slice = fixed_width_data_block.data.borrow_to_typed_slice::<u128>();
                    let u128_slice = u128_slice.as_ref();
                    let mut dictionary_buffer =
                        Vec::with_capacity((fixed_width_data_block.num_values as usize).min(1024));
                    let mut indices_buffer =
                        Vec::with_capacity(fixed_width_data_block.num_values as usize);
                    let mut curr_idx: i32 = 0;

                    for &value in u128_slice.iter() {
                        let idx = match map.entry(value) {
                            Entry::Occupied(entry) => *entry.get(),
                            Entry::Vacant(entry) => {
                                if max_dict_entries == 0 || curr_idx as u32 >= max_dict_entries {
                                    return None;
                                }
                                if curr_idx == i32::MAX {
                                    return None;
                                }
                                dictionary_buffer.push(value);
                                let idx = curr_idx;
                                entry.insert(idx);
                                curr_idx += 1;
                                idx
                            }
                        };
                        indices_buffer.push(idx);
                        let dict_bytes = dictionary_buffer.len().saturating_mul(bytes_per_value);
                        let indices_bytes = indices_buffer
                            .len()
                            .saturating_mul(DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE as usize / 8);
                        let encoded_size = dict_bytes.saturating_add(indices_bytes);
                        if encoded_size > max_encoded_size {
                            return None;
                        }
                    }

                    let mut dictionary_data_block = DataBlock::FixedWidth(FixedWidthDataBlock {
                        data: LanceBuffer::reinterpret_vec(dictionary_buffer),
                        bits_per_value: DICT_FIXED_WIDTH_BITS_PER_VALUE,
                        num_values: curr_idx as u64,
                        block_info: BlockInfo::default(),
                    });
                    dictionary_data_block.compute_stat();
                    let mut indices_data_block = DataBlock::FixedWidth(FixedWidthDataBlock {
                        data: LanceBuffer::reinterpret_vec(indices_buffer),
                        bits_per_value: DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE,
                        num_values: fixed_width_data_block.num_values,
                        block_info: BlockInfo::default(),
                    });
                    indices_data_block.compute_stat();

                    Some((indices_data_block, dictionary_data_block))
                }
                _ => None,
            }
        }
        DataBlock::VariableWidth(variable_width_data_block) => {
            match variable_width_data_block.bits_per_offset {
                32 => dict_encode_variable_width::<u32>(
                    variable_width_data_block,
                    32,
                    max_dict_entries,
                    max_encoded_size,
                ),
                64 => dict_encode_variable_width::<u64>(
                    variable_width_data_block,
                    64,
                    max_dict_entries,
                    max_encoded_size,
                ),
                _ => None,
            }
        }
        _ => None,
    }
}

#[cfg(test)]
mod tests {
    use super::*;
    use crate::{
        buffer::LanceBuffer,
        data::{BlockInfo, FixedWidthDataBlock},
    };
    use arrow_array::{Array, StringArray};
    use std::sync::Arc;

    #[test]
    fn test_dictionary_encode_abort_fixed_width() {
        // Create a u128 block with very high cardinality where dict encoding
        // would result in larger data (dictionary overhead + indices > original)
        let num_values = 120u64;

        // Create actual data: each value is unique u128 so dictionary encode will not be helpful
        let mut data = Vec::with_capacity(num_values as usize);
        for i in 0..num_values {
            data.push(i as u128);
        }

        let mut data_block = DataBlock::FixedWidth(FixedWidthDataBlock {
            bits_per_value: DICT_FIXED_WIDTH_BITS_PER_VALUE,
            data: LanceBuffer::reinterpret_vec(data),
            num_values,
            block_info: BlockInfo::default(),
        });

        // Compute stats naturally
        data_block.compute_stat();

        // Dictionary encoding should abort and return None
        let max_encoded_size = usize::try_from(data_block.data_size()).unwrap_or(usize::MAX);
        let result = dictionary_encode(&data_block, 1000, max_encoded_size);
        assert!(
            result.is_none(),
            "Dictionary encoding should abort for high cardinality u128 data"
        );
    }

    #[test]
    fn test_dictionary_encode_success_fixed_width() {
        // Create a u128 block with low cardinality where dict encoding helps
        let num_values = 120u64;
        let cardinality = 3u64;

        // Create data with few unique u128 values
        let mut data = Vec::with_capacity(num_values as usize);
        for i in 0..num_values {
            data.push((i % cardinality) as u128);
        }

        let mut data_block = DataBlock::FixedWidth(FixedWidthDataBlock {
            bits_per_value: DICT_FIXED_WIDTH_BITS_PER_VALUE,
            data: LanceBuffer::reinterpret_vec(data),
            num_values,
            block_info: BlockInfo::default(),
        });

        // Compute stats naturally
        data_block.compute_stat();

        // Dictionary encoding should succeed and return Some
        let max_encoded_size = usize::try_from(data_block.data_size()).unwrap_or(usize::MAX);
        let result = dictionary_encode(&data_block, 1000, max_encoded_size);
        assert!(
            result.is_some(),
            "Dictionary encoding should succeed for low cardinality u128 data"
        );

        if let Some((indices, dictionary)) = result {
            // Verify indices block
            if let DataBlock::FixedWidth(indices_block) = indices {
                assert_eq!(indices_block.num_values, num_values);
                assert_eq!(indices_block.bits_per_value, DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE);
            } else {
                panic!("Expected FixedWidth indices block");
            }

            // Verify dictionary block
            if let DataBlock::FixedWidth(dict_block) = dictionary {
                assert_eq!(dict_block.num_values, cardinality);
                assert_eq!(dict_block.bits_per_value, DICT_FIXED_WIDTH_BITS_PER_VALUE);
            } else {
                panic!("Expected FixedWidth dictionary block");
            }
        }
    }

    #[test]
    fn test_dictionary_encode_abort_variable_width() {
        // Create a variable-width block with high cardinality where dict encoding
        // won't provide sufficient benefit
        let num_values = 120u64;
        let mut values = Vec::with_capacity(num_values as usize);
        for i in 0..num_values {
            values.push(format!("unique_value_{:04}", i));
        }
        let array = StringArray::from(values);
        // from_array already computes stats
        let data_block = DataBlock::from_array(Arc::new(array) as Arc<dyn Array>);

        // Dictionary encoding should abort and return None
        let max_encoded_size = usize::try_from(data_block.data_size()).unwrap_or(usize::MAX);
        let result = dictionary_encode(&data_block, 10, max_encoded_size);
        assert!(
            result.is_none(),
            "Dictionary encoding should abort for high cardinality string data"
        );
    }

    #[test]
    fn test_dictionary_encode_success_low_cardinality() {
        // Create a variable-width block with low cardinality where dict encoding helps
        let num_values = 120u64;
        let cardinality = 3u64;

        let mut values = Vec::with_capacity(num_values as usize);
        for i in 0..num_values {
            values.push(format!("value_{}", i % cardinality));
        }

        let array = StringArray::from(values);
        let data_block = DataBlock::from_array(Arc::new(array) as Arc<dyn Array>);

        // Dictionary encoding should succeed and return Some
        let max_encoded_size = usize::try_from(data_block.data_size()).unwrap_or(usize::MAX);
        let result = dictionary_encode(&data_block, 100, max_encoded_size);
        assert!(
            result.is_some(),
            "Dictionary encoding should succeed for low cardinality data"
        );

        if let Some((indices, dictionary)) = result {
            // Verify indices block
            if let DataBlock::FixedWidth(indices_block) = indices {
                assert_eq!(indices_block.num_values, num_values);
                assert_eq!(indices_block.bits_per_value, DICT_INDICES_BITS_PER_VALUE);
            } else {
                panic!("Expected FixedWidth indices block");
            }

            // Verify dictionary block
            if let DataBlock::VariableWidth(dict_block) = dictionary {
                assert_eq!(dict_block.num_values, cardinality);
            } else {
                panic!("Expected VariableWidth dictionary block");
            }
        }
    }

    #[test]
    fn test_dictionary_encode_invalid_offset_width_returns_none() {
        let array = StringArray::from(vec!["a", "b", "c", "a"]);
        let data_block = DataBlock::from_array(Arc::new(array) as Arc<dyn Array>);
        let invalid_block = match data_block {
            DataBlock::VariableWidth(mut var) => {
                var.bits_per_offset = 16;
                DataBlock::VariableWidth(var)
            }
            other => panic!("Expected VariableWidth data block, got {:?}", other),
        };
        let max_encoded_size = usize::try_from(invalid_block.data_size()).unwrap_or(usize::MAX);
        assert!(dictionary_encode(&invalid_block, 100, max_encoded_size).is_none());
    }

    #[test]
    fn test_dictionary_encode_respects_size_limit() {
        let num_values = 10_000u64;
        let cardinality = 50u64;

        let mut values = Vec::with_capacity(num_values as usize);
        for i in 0..num_values {
            values.push(format!("value_{:08}", i % cardinality));
        }

        let array = StringArray::from(values);
        let data_block = DataBlock::from_array(Arc::new(array) as Arc<dyn Array>);

        let full_size = usize::try_from(data_block.data_size()).unwrap_or(usize::MAX);
        let too_small_limit = full_size / 10;
        assert!(dictionary_encode(&data_block, 1000, too_small_limit).is_none());
        assert!(dictionary_encode(&data_block, 1000, full_size).is_some());
    }

    #[test]
    fn test_dictionary_encode_respects_entry_limit() {
        let num_values = 10_000u64;
        let cardinality = 200u64;

        let mut values = Vec::with_capacity(num_values as usize);
        for i in 0..num_values {
            values.push(format!("value_{:08}", i % cardinality));
        }

        let array = StringArray::from(values);
        let data_block = DataBlock::from_array(Arc::new(array) as Arc<dyn Array>);

        let max_encoded_size = usize::try_from(data_block.data_size()).unwrap_or(usize::MAX);
        assert!(dictionary_encode(&data_block, 10, max_encoded_size).is_none());
        assert!(dictionary_encode(&data_block, 500, max_encoded_size).is_some());
    }
}