heliosdb-nano 3.30.0

PostgreSQL-compatible embedded database with TDE + ZKE encryption, HNSW vector search, Product Quantization, git-like branching, time-travel queries, materialized views, row-level security, and 50+ enterprise features
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
//! Core Product Quantization implementation

#![allow(unused_variables)]

use super::{Codebook, Encoder, Decoder, DistanceComputer, QuantizedVector, PqError, PqResult};
use crate::vector::Vector;
use serde::{Serialize, Deserialize};
use std::sync::Arc;

/// Product Quantizer configuration
///
/// Defines the parameters for Product Quantization algorithm.
#[derive(Debug, Clone, Serialize, Deserialize)]
pub struct ProductQuantizerConfig {
    /// Number of sub-quantizers (M)
    ///
    /// Typical values: 8, 16, 32, 64
    /// - Higher M = better accuracy but larger code size
    /// - Must divide dimension evenly
    pub num_subquantizers: usize,

    /// Number of centroids per sub-quantizer (K)
    ///
    /// Typical value: 256 (fits in u8)
    /// - Higher K = better accuracy but more memory for codebook
    /// - 256 allows 1-byte codes
    pub num_centroids: usize,

    /// Vector dimension (D)
    ///
    /// Must be divisible by num_subquantizers
    pub dimension: usize,

    /// Training iterations for k-means
    ///
    /// Typical value: 25
    /// More iterations = better codebook but slower training
    pub training_iterations: usize,

    /// Minimum number of training samples required
    ///
    /// Should be >> num_centroids * num_subquantizers
    /// Typical: 10,000 - 100,000
    pub min_training_samples: usize,
}

impl ProductQuantizerConfig {
    /// Create a default configuration for a given dimension
    pub fn default_for_dimension(dimension: usize) -> PqResult<Self> {
        // Choose appropriate number of sub-quantizers
        let num_subquantizers = if dimension >= 512 {
            8
        } else if dimension >= 256 {
            4
        } else {
            2
        };

        if dimension % num_subquantizers != 0 {
            return Err(PqError::InvalidConfig(format!(
                "Dimension {} must be divisible by num_subquantizers {}",
                dimension, num_subquantizers
            )));
        }

        Ok(Self {
            num_subquantizers,
            num_centroids: 256, // Fits in u8
            dimension,
            training_iterations: 25,
            min_training_samples: 10000,
        })
    }

    /// Validate the configuration
    pub fn validate(&self) -> PqResult<()> {
        if self.dimension % self.num_subquantizers != 0 {
            return Err(PqError::InvalidConfig(format!(
                "Dimension {} must be divisible by num_subquantizers {}",
                self.dimension, self.num_subquantizers
            )));
        }

        if self.num_centroids == 0 || self.num_centroids > 256 {
            return Err(PqError::InvalidConfig(format!(
                "num_centroids must be between 1 and 256, got {}",
                self.num_centroids
            )));
        }

        if self.num_subquantizers == 0 {
            return Err(PqError::InvalidConfig(
                "num_subquantizers must be > 0".to_string()
            ));
        }

        if self.training_iterations == 0 {
            return Err(PqError::InvalidConfig(
                "training_iterations must be > 0".to_string()
            ));
        }

        Ok(())
    }

    /// Get sub-vector dimension (D/M)
    pub fn subvector_dimension(&self) -> usize {
        self.dimension / self.num_subquantizers
    }

    /// Create a test configuration with reduced requirements
    ///
    /// Used for unit tests where we generate small amounts of training data.
    /// Uses minimal but reasonable settings to avoid overtraining on small datasets.
    #[cfg(test)]
    pub fn test_config(dimension: usize) -> PqResult<Self> {
        // Choose appropriate number of sub-quantizers that divides dimension evenly
        let num_subquantizers = if dimension >= 768 {
            // 768 -> 8 subquantizers (768/8=96)
            8
        } else if dimension >= 512 {
            // 512 -> 8 subquantizers (512/8=64)
            8
        } else if dimension >= 256 {
            // 256 -> 4 subquantizers (256/4=64)
            4
        } else if dimension >= 128 {
            // 128 -> 4 subquantizers (128/4=32)
            4
        } else if dimension >= 64 {
            // 64 -> 4 subquantizers (64/4=16)
            4
        } else if dimension >= 32 {
            // 32 -> 4 subquantizers (32/4=8)
            4
        } else {
            // Small dimensions -> 2 subquantizers
            2
        };

        // Validate that dimension is divisible by num_subquantizers
        if dimension % num_subquantizers != 0 {
            // Try to find a better num_subquantizers that divides dimension
            let mut found = false;
            for nsq in [8, 4, 2, 1] {
                if dimension % nsq == 0 {
                    return Ok(Self {
                        num_subquantizers: nsq,
                        num_centroids: 32,  // Reduced from 256 for faster test training
                        dimension,
                        training_iterations: 5,  // Reduced from 25 for faster tests
                        min_training_samples: 100,  // Reduced from 10000 for test datasets
                    });
                }
            }

            // If we can't find a divisor, return error
            return Err(PqError::InvalidConfig(format!(
                "Dimension {} cannot be evenly divided into sub-quantizers",
                dimension
            )));
        }

        Ok(Self {
            num_subquantizers,
            num_centroids: 32,  // Reduced from 256 for faster test training
            dimension,
            training_iterations: 5,  // Reduced from 25 for faster tests
            min_training_samples: 100,  // Reduced from 10000 for test datasets
        })
    }
}

impl Default for ProductQuantizerConfig {
    fn default() -> Self {
        Self {
            num_subquantizers: 8,
            num_centroids: 256,
            dimension: 768, // Common for embeddings
            training_iterations: 25,
            min_training_samples: 10000,
        }
    }
}

/// Product Quantizer
///
/// Main struct for Product Quantization operations:
/// - Training: Build codebook from training vectors
/// - Encoding: Compress vectors to quantized codes
/// - Decoding: Reconstruct approximate vectors from codes
/// - Distance: Compute distances efficiently using ADC
pub struct ProductQuantizer {
    /// Configuration
    config: ProductQuantizerConfig,

    /// Codebook (centroids for each sub-quantizer)
    codebook: Arc<Codebook>,

    /// Encoder
    encoder: Encoder,

    /// Decoder
    decoder: Decoder,

    /// Distance computer
    distance_computer: DistanceComputer,
}

impl ProductQuantizer {
    /// Create a new Product Quantizer with a trained codebook
    pub fn new(config: ProductQuantizerConfig, codebook: Codebook) -> PqResult<Self> {
        config.validate()?;

        let codebook = Arc::new(codebook);
        let encoder = Encoder::new(codebook.clone());
        let decoder = Decoder::new(codebook.clone());
        let distance_computer = DistanceComputer::new(codebook.clone());

        Ok(Self {
            config,
            codebook,
            encoder,
            decoder,
            distance_computer,
        })
    }

    /// Train a Product Quantizer from training vectors
    ///
    /// # Arguments
    /// * `config` - PQ configuration
    /// * `training_vectors` - Slice of training vectors
    ///
    /// # Returns
    /// A trained Product Quantizer ready for encoding/decoding
    pub fn train(
        config: ProductQuantizerConfig,
        training_vectors: &[Vector],
    ) -> PqResult<Self> {
        config.validate()?;

        // Calculate minimum required samples: need enough points to train k-means
        // At minimum, we need more samples than num_centroids for k-means to work
        // For k-means++ initialization, we need at least k centroids worth of data
        let absolute_minimum = config.num_centroids;

        // Check minimum training samples
        if training_vectors.len() < absolute_minimum {
            return Err(PqError::InsufficientTrainingData(
                training_vectors.len(),
                absolute_minimum,
            ));
        }

        // Warn if below recommended minimum, but still proceed
        // (recommended min is config.min_training_samples)
        if training_vectors.len() < config.min_training_samples {
            // This is just a quality warning - we'll proceed anyway
        }

        // Validate all vectors have correct dimension
        for (idx, vec) in training_vectors.iter().enumerate() {
            if vec.len() != config.dimension {
                return Err(PqError::DimensionMismatch {
                    expected: config.dimension,
                    actual: vec.len(),
                });
            }
        }

        // Train codebook using k-means
        let codebook = super::training::train_codebook(&config, training_vectors)?;

        Self::new(config, codebook)
    }

    /// Encode a vector to its quantized representation
    ///
    /// # Arguments
    /// * `vector` - Input vector to encode
    ///
    /// # Returns
    /// Quantized vector with compressed codes
    pub fn encode(&self, vector: &Vector) -> PqResult<QuantizedVector> {
        self.encoder.encode(vector)
    }

    /// Encode multiple vectors in batch
    pub fn encode_batch(&self, vectors: &[Vector]) -> PqResult<Vec<QuantizedVector>> {
        vectors.iter().map(|v| self.encode(v)).collect()
    }

    /// Decode a quantized vector to its approximate reconstruction
    ///
    /// # Arguments
    /// * `quantized` - Quantized vector to decode
    ///
    /// # Returns
    /// Approximate reconstruction of original vector
    pub fn decode(&self, quantized: &QuantizedVector) -> PqResult<Vector> {
        self.decoder.decode(quantized)
    }

    /// Compute distance between query vector and quantized vector
    ///
    /// Uses Asymmetric Distance Computation (ADC) for efficiency.
    /// The query remains unquantized while the database vector is quantized.
    ///
    /// # Arguments
    /// * `query` - Query vector (unquantized)
    /// * `quantized` - Database vector (quantized)
    ///
    /// # Returns
    /// Approximate L2 distance
    pub fn compute_distance(
        &self,
        query: &Vector,
        quantized: &QuantizedVector,
    ) -> PqResult<f32> {
        self.distance_computer.compute_distance(query, quantized)
    }

    /// Precompute distance table for a query (ADC optimization)
    ///
    /// This is the key optimization: precompute all distances between
    /// query sub-vectors and codebook centroids once, then use lookups
    /// for each database vector.
    ///
    /// Complexity:
    /// - Precomputation: O(M * K * D/M) = O(K * D)
    /// - Per vector: O(M) lookups
    pub fn precompute_distance_table(&self, query: &Vector) -> PqResult<Vec<Vec<f32>>> {
        self.distance_computer.precompute_distance_table(query)
    }

    /// Compute distance using precomputed table (fast path)
    pub fn compute_distance_with_table(
        &self,
        distance_table: &[Vec<f32>],
        quantized: &QuantizedVector,
    ) -> PqResult<f32> {
        self.distance_computer
            .compute_distance_with_table(distance_table, quantized)
    }

    /// Get configuration
    pub fn config(&self) -> &ProductQuantizerConfig {
        &self.config
    }

    /// Get codebook
    pub fn codebook(&self) -> Arc<Codebook> {
        self.codebook.clone()
    }

    /// Calculate compression ratio
    ///
    /// Returns how much memory is saved compared to original vectors
    pub fn compression_ratio(&self) -> f32 {
        let original_size = self.config.dimension * std::mem::size_of::<f32>();
        let compressed_size = self.config.num_subquantizers * std::mem::size_of::<u8>();
        original_size as f32 / compressed_size as f32
    }

    /// Calculate memory footprint per vector in bytes
    pub fn memory_per_vector(&self) -> usize {
        self.config.num_subquantizers * std::mem::size_of::<u8>()
    }

    /// Calculate total codebook size in bytes
    pub fn codebook_size(&self) -> usize {
        self.codebook.memory_size()
    }
}

#[cfg(test)]
#[allow(clippy::unwrap_used, clippy::expect_used)]
mod tests {
    use super::*;

    #[test]
    fn test_config_validation() {
        let config = ProductQuantizerConfig {
            num_subquantizers: 8,
            num_centroids: 256,
            dimension: 768,
            training_iterations: 25,
            min_training_samples: 1000,
        };
        assert!(config.validate().is_ok());
    }

    #[test]
    fn test_config_invalid_dimension() {
        let config = ProductQuantizerConfig {
            num_subquantizers: 8,
            num_centroids: 256,
            dimension: 100, // Not divisible by 8
            training_iterations: 25,
            min_training_samples: 1000,
        };
        assert!(config.validate().is_err());
    }

    #[test]
    fn test_config_subvector_dimension() {
        let config = ProductQuantizerConfig {
            num_subquantizers: 8,
            num_centroids: 256,
            dimension: 768,
            training_iterations: 25,
            min_training_samples: 1000,
        };
        assert_eq!(config.subvector_dimension(), 96);
    }

    #[test]
    fn test_config_default_for_dimension() {
        let config = ProductQuantizerConfig::default_for_dimension(768).unwrap();
        assert_eq!(config.num_subquantizers, 8);
        assert_eq!(config.dimension, 768);
        assert_eq!(config.subvector_dimension(), 96);
    }

    #[test]
    fn test_compression_ratio() {
        let config = ProductQuantizerConfig::default_for_dimension(768).unwrap();
        // Create a dummy codebook for testing
        let codebook = Codebook::new(
            config.num_subquantizers,
            config.num_centroids,
            config.subvector_dimension(),
        );
        let pq = ProductQuantizer::new(config, codebook).unwrap();

        // Original: 768 * 4 bytes = 3072 bytes
        // Compressed: 8 * 1 byte = 8 bytes
        // Ratio: 3072 / 8 = 384
        assert_eq!(pq.compression_ratio(), 384.0);
        assert_eq!(pq.memory_per_vector(), 8);
    }
}