1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
//! Gaussian Mixture Model via Expectation-Maximization
//! (Dempster, Laird & Rubin 1977).
//!
//! Probabilistic clustering assuming data is generated from
//! a mixture of K Gaussian distributions:
//!
//! p(x) = sum_{k=1}^K pi_k * N(x | mu_k, Sigma_k)
//!
//! EM algorithm:
//! E-step: Compute responsibilities gamma_ik = P(z=k | x_i)
//! M-step: Update pi_k, mu_k, Sigma_k
//!
//! Reports cluster labels, means, covariances, log-likelihood,
//! BIC, and AIC.
use crate::linalg::{LinalgDeterminant as _, LinalgInverse as _};
use crate::GreenersError;
use ndarray::{Array1, Array2};
use std::fmt;
/// Result of GMM clustering.
#[derive(Debug)]
pub struct GmmResult {
/// Cluster assignments (n), values 0..k-1
pub labels: Vec<usize>,
/// Cluster means (k x d)
pub means: Array2<f64>,
/// Cluster covariances (k x d x d), stored as k matrices
pub covariances: Vec<Array2<f64>>,
/// Mixing weights (k)
pub weights: Array1<f64>,
/// Responsibilities (n x k)
pub responsibilities: Array2<f64>,
/// Final log-likelihood
pub log_likelihood: f64,
/// BIC
pub bic: f64,
/// AIC
pub aic: f64,
/// Number of clusters
pub n_clusters: usize,
/// Number of EM iterations
pub n_iter: usize,
/// Whether converged
pub converged: bool,
/// Number of observations
pub n_obs: usize,
/// Number of features
pub n_features: usize,
}
impl fmt::Display for GmmResult {
fn fmt(&self, f: &mut fmt::Formatter<'_>) -> fmt::Result {
writeln!(f, "\n{:=^78}", " Gaussian Mixture Model ")?;
writeln!(f, "Dempster, Laird & Rubin (1977)")?;
writeln!(f, "Expectation-Maximization")?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12}", "Observations:", self.n_obs)?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12}", "Features:", self.n_features)?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12}", "Clusters:", self.n_clusters)?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12}", "Iterations:", self.n_iter)?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12}", "Converged:", self.converged)?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12.4}", "Log-likelihood:", self.log_likelihood)?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12.4}", "AIC:", self.aic)?;
writeln!(f, "{:<20} {:>12.4}", "BIC:", self.bic)?;
// Weights
writeln!(f, "\n{:-^78}", "")?;
writeln!(f, " Mixing weights:")?;
writeln!(f, " {:<10} {:>12}", "Cluster", "Weight")?;
writeln!(f, "{:-^78}", "")?;
for i in 0..self.n_clusters {
writeln!(f, " {:<10} {:>12.4}", i, self.weights[i])?;
}
// Means
writeln!(f, "\n Cluster means:")?;
write!(f, " {:<10}", "Cluster")?;
for j in 0..self.n_features {
write!(f, " {:>10}", format!("x{}", j + 1))?;
}
writeln!(f)?;
writeln!(f, "{:-^78}", "")?;
for i in 0..self.n_clusters {
write!(f, " {:<10}", i)?;
for j in 0..self.n_features {
write!(f, " {:>10.4}", self.means[(i, j)])?;
}
writeln!(f)?;
}
// Cluster sizes
writeln!(f, "\n Cluster sizes:")?;
for i in 0..self.n_clusters {
let size = self.labels.iter().filter(|&&l| l == i).count();
writeln!(f, " Cluster {}: {} obs", i, size)?;
}
write!(f, "{:=^78}", "")
}
}
pub struct GmmClustering;
impl GmmClustering {
/// Fit GMM via EM algorithm.
///
/// # Arguments
/// * `x` - Data matrix (n x d)
/// * `n_clusters` - Number of mixture components k
/// * `max_iter` - Max EM iterations (default 100)
/// * `tol` - Convergence tolerance (default 1e-6)
pub fn fit(
x: &Array2<f64>,
n_clusters: usize,
max_iter: Option<usize>,
tol: Option<f64>,
) -> Result<GmmResult, GreenersError> {
let n = x.nrows();
let d = x.ncols();
if n < n_clusters * 2 {
return Err(GreenersError::InvalidOperation(
"GMM: need more observations".into(),
));
}
if n_clusters < 1 {
return Err(GreenersError::InvalidOperation(
"GMM: need at least 1 cluster".into(),
));
}
let max_iterations = max_iter.unwrap_or(100);
let tolerance = tol.unwrap_or(1e-6);
let k = n_clusters;
// Initialize means via k-means++ style initialization
let mut means = Array2::<f64>::zeros((k, d));
let first = Self::rand_int(n);
for j in 0..d {
means[(0, j)] = x[(first, j)];
}
for c in 1..k {
let mut dists = vec![f64::INFINITY; n];
for i in 0..n {
for cc in 0..c {
let dist: f64 = (0..d).map(|j| (x[(i, j)] - means[(cc, j)]).powi(2)).sum();
if dist < dists[i] {
dists[i] = dist;
}
}
}
let total: f64 = dists.iter().sum();
if total < 1e-15 {
let idx = Self::rand_int(n);
for j in 0..d {
means[(c, j)] = x[(idx, j)];
}
continue;
}
let r = Self::rand_uniform() * total;
let mut cumsum = 0.0;
let mut chosen = 0;
for (i, &di) in dists.iter().enumerate().take(n) {
cumsum += di;
if cumsum >= r {
chosen = i;
break;
}
}
for j in 0..d {
means[(c, j)] = x[(chosen, j)];
}
}
// Initialize covariances as identity, weights as uniform
let mut covariances: Vec<Array2<f64>> =
(0..k).map(|_| Array2::<f64>::eye(d) * 0.1).collect();
let mut weights = Array1::from_elem(k, 1.0 / k as f64);
// Compute global variance for initialization
let global_mean: Array1<f64> = (0..d)
.map(|j| (0..n).map(|i| x[(i, j)]).sum::<f64>() / n as f64)
.collect();
let global_var: f64 = (0..n)
.map(|i| {
(0..d)
.map(|j| (x[(i, j)] - global_mean[j]).powi(2))
.sum::<f64>()
})
.sum::<f64>()
/ (n * d) as f64;
let init_var = global_var.max(1e-4);
for cov in covariances.iter_mut() {
*cov = Array2::<f64>::eye(d) * init_var;
}
let mut log_likelihood = f64::NEG_INFINITY;
let mut converged = false;
let mut n_iter = 0;
let mut resp = Array2::zeros((n, k));
for iter in 0..max_iterations {
n_iter = iter + 1;
// E-step: compute responsibilities
let mut ll = 0.0;
for i in 0..n {
let mut probs = vec![0.0; k];
let mut sum = 0.0;
for c in 0..k {
let prob = Self::gaussian_pdf(
&x.row(i).to_owned(),
&means.row(c).to_owned(),
&covariances[c],
);
probs[c] = weights[c] * prob;
sum += probs[c];
}
if sum < 1e-300 {
// Assign uniformly if degenerate
for c in 0..k {
resp[(i, c)] = 1.0 / k as f64;
}
} else {
for c in 0..k {
resp[(i, c)] = probs[c] / sum;
}
}
ll += sum.ln().max(-300.0);
}
// Check convergence
if (ll - log_likelihood).abs() < tolerance {
log_likelihood = ll;
converged = true;
break;
}
log_likelihood = ll;
// M-step: update parameters
for c in 0..k {
let n_c: f64 = (0..n).map(|i| resp[(i, c)]).sum();
if n_c < 1e-10 {
continue;
}
// Update weights
weights[c] = n_c / n as f64;
// Update means
for j in 0..d {
means[(c, j)] = (0..n).map(|i| resp[(i, c)] * x[(i, j)]).sum::<f64>() / n_c;
}
// Update covariances
let mut cov = Array2::zeros((d, d));
for i in 0..n {
let diff: Array1<f64> = (0..d).map(|j| x[(i, j)] - means[(c, j)]).collect();
for a in 0..d {
for b in 0..d {
cov[(a, b)] += resp[(i, c)] * diff[a] * diff[b];
}
}
}
for a in 0..d {
for b in 0..d {
cov[(a, b)] /= n_c;
}
}
// Add regularization
for a in 0..d {
cov[(a, a)] += 1e-6;
}
covariances[c] = cov;
}
}
// Assign labels (hard assignment)
let labels: Vec<usize> = (0..n)
.map(|i| {
let mut best_c = 0;
let mut best_resp = 0.0;
for c in 0..k {
if resp[(i, c)] > best_resp {
best_resp = resp[(i, c)];
best_c = c;
}
}
best_c
})
.collect();
// BIC and AIC
// Number of free parameters: k-1 (weights) + k*d (means) + k*d*(d+1)/2 (covariances)
let n_params = (k - 1) + k * d + k * d * (d + 1) / 2;
let bic = -2.0 * log_likelihood + n_params as f64 * (n as f64).ln();
let aic = -2.0 * log_likelihood + 2.0 * n_params as f64;
Ok(GmmResult {
labels,
means,
covariances,
weights,
responsibilities: resp,
log_likelihood,
bic,
aic,
n_clusters: k,
n_iter,
converged,
n_obs: n,
n_features: d,
})
}
fn gaussian_pdf(x: &Array1<f64>, mean: &Array1<f64>, cov: &Array2<f64>) -> f64 {
let d = x.len();
let diff = x - mean;
let cov_inv = match cov.inv() {
Ok(v) => v,
Err(_) => return 1e-300,
};
let det = cov.det().unwrap_or(1e-300).max(1e-300);
// exp(-0.5 * diff' * cov_inv * diff)
let quad = diff.dot(&cov_inv.dot(&diff));
let norm = (2.0 * std::f64::consts::PI).powi(d as i32) * det;
(norm).sqrt().recip() * (-0.5 * quad).exp()
}
fn rand_int(n: usize) -> usize {
if n == 0 {
return 0;
}
(Self::rand_uniform() * n as f64) as usize
}
fn rand_uniform() -> f64 {
use std::cell::Cell;
thread_local! {
static STATE: Cell<u64> = const { Cell::new(9988776655) };
}
STATE.with(|s| {
let mut state = s.get();
state = state
.wrapping_mul(6364136223846793005)
.wrapping_add(1442695040888963407);
s.set(state);
((state >> 11) as f64) / (1u64 << 53) as f64
})
}
}