ferrolearn-preprocess 0.2.0

Preprocessing transformers for the ferrolearn ML framework
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
//! K-bins discretizer: bin continuous features into discrete intervals.
//!
//! [`KBinsDiscretizer`] transforms continuous features into discrete bins.
//! Each feature is independently binned according to one of the following
//! strategies:
//!
//! - [`BinStrategy::Uniform`] — equal-width bins.
//! - [`BinStrategy::Quantile`] — bins with equal numbers of samples.
//! - [`BinStrategy::KMeans`] — bins based on 1D k-means clustering.
//!
//! The output can be ordinal-encoded (integers 0..k-1) or one-hot encoded.

use ferrolearn_core::error::FerroError;
use ferrolearn_core::traits::{Fit, FitTransform, Transform};
use ndarray::Array2;
use num_traits::Float;

// ---------------------------------------------------------------------------
// BinStrategy
// ---------------------------------------------------------------------------

/// Strategy for computing bin edges.
#[derive(Debug, Clone, Copy, PartialEq, Eq)]
pub enum BinStrategy {
    /// Equal-width bins.
    Uniform,
    /// Equal-frequency bins (quantile-based).
    Quantile,
    /// Bins based on 1D k-means clustering.
    KMeans,
}

/// Encoding method for the output.
#[derive(Debug, Clone, Copy, PartialEq, Eq)]
pub enum BinEncoding {
    /// Ordinal encoding: each value is replaced by its bin index (0..n_bins-1).
    Ordinal,
    /// One-hot encoding: each bin becomes a separate binary column.
    OneHot,
}

// ---------------------------------------------------------------------------
// KBinsDiscretizer (unfitted)
// ---------------------------------------------------------------------------

/// An unfitted K-bins discretizer.
///
/// Calling [`Fit::fit`] computes the bin edges for each feature and returns a
/// [`FittedKBinsDiscretizer`].
///
/// # Examples
///
/// ```
/// use ferrolearn_preprocess::kbins_discretizer::{KBinsDiscretizer, BinStrategy, BinEncoding};
/// use ferrolearn_core::traits::{Fit, Transform};
/// use ndarray::array;
///
/// let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
/// let x = array![[0.0], [1.0], [2.0], [3.0], [4.0], [5.0]];
/// let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
/// let out = fitted.transform(&x).unwrap();
/// // Values should be in {0.0, 1.0, 2.0}
/// for v in out.iter() {
///     assert!(*v >= 0.0 && *v < 3.0);
/// }
/// ```
#[must_use]
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct KBinsDiscretizer<F> {
    /// Number of bins.
    n_bins: usize,
    /// Encoding method.
    encode: BinEncoding,
    /// Binning strategy.
    strategy: BinStrategy,
    _marker: std::marker::PhantomData<F>,
}

impl<F: Float + Send + Sync + 'static> KBinsDiscretizer<F> {
    /// Create a new `KBinsDiscretizer`.
    pub fn new(n_bins: usize, encode: BinEncoding, strategy: BinStrategy) -> Self {
        Self {
            n_bins,
            encode,
            strategy,
            _marker: std::marker::PhantomData,
        }
    }

    /// Return the number of bins.
    #[must_use]
    pub fn n_bins(&self) -> usize {
        self.n_bins
    }

    /// Return the encoding method.
    #[must_use]
    pub fn encode(&self) -> BinEncoding {
        self.encode
    }

    /// Return the binning strategy.
    #[must_use]
    pub fn strategy(&self) -> BinStrategy {
        self.strategy
    }
}

impl<F: Float + Send + Sync + 'static> Default for KBinsDiscretizer<F> {
    fn default() -> Self {
        Self::new(5, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform)
    }
}

// ---------------------------------------------------------------------------
// FittedKBinsDiscretizer
// ---------------------------------------------------------------------------

/// A fitted K-bins discretizer holding per-feature bin edges.
///
/// Created by calling [`Fit::fit`] on a [`KBinsDiscretizer`].
#[derive(Debug, Clone)]
pub struct FittedKBinsDiscretizer<F> {
    /// Bin edges per feature. `bin_edges[j]` has `n_bins + 1` edges.
    bin_edges: Vec<Vec<F>>,
    /// Number of bins.
    n_bins: usize,
    /// Encoding method.
    encode: BinEncoding,
}

impl<F: Float + Send + Sync + 'static> FittedKBinsDiscretizer<F> {
    /// Return the bin edges per feature.
    #[must_use]
    pub fn bin_edges(&self) -> &[Vec<F>] {
        &self.bin_edges
    }

    /// Return the number of bins.
    #[must_use]
    pub fn n_bins(&self) -> usize {
        self.n_bins
    }

    /// Return the encoding method.
    #[must_use]
    pub fn encode(&self) -> BinEncoding {
        self.encode
    }
}

// ---------------------------------------------------------------------------
// Helpers
// ---------------------------------------------------------------------------

/// Assign a value to a bin index given sorted bin edges.
fn assign_bin<F: Float>(value: F, edges: &[F]) -> usize {
    let n_bins = edges.len() - 1;
    if n_bins == 0 {
        return 0;
    }
    // Binary search for the bin
    for (i, edge) in edges.iter().enumerate().skip(1) {
        if value < *edge {
            return i - 1;
        }
    }
    // Last bin for values >= last edge
    n_bins - 1
}

/// Simple 1D k-means to find bin edges.
fn kmeans_1d<F: Float>(values: &[F], n_bins: usize, max_iter: usize) -> Vec<F> {
    let n = values.len();
    if n <= n_bins || n_bins == 0 {
        // Fallback to uniform
        let min_v = values.iter().copied().fold(F::infinity(), |a, b| a.min(b));
        let max_v = values
            .iter()
            .copied()
            .fold(F::neg_infinity(), |a, b| a.max(b));
        return (0..=n_bins)
            .map(|i| min_v + (max_v - min_v) * F::from(i).unwrap() / F::from(n_bins).unwrap())
            .collect();
    }

    // Initialize centroids using uniform spacing
    let min_v = values.iter().copied().fold(F::infinity(), |a, b| a.min(b));
    let max_v = values
        .iter()
        .copied()
        .fold(F::neg_infinity(), |a, b| a.max(b));

    let mut centroids: Vec<F> = (0..n_bins)
        .map(|i| {
            min_v
                + (max_v - min_v) * (F::from(i).unwrap() + F::from(0.5).unwrap())
                    / F::from(n_bins).unwrap()
        })
        .collect();

    for _ in 0..max_iter {
        // Assign each value to nearest centroid
        let mut sums = vec![F::zero(); n_bins];
        let mut counts = vec![0usize; n_bins];

        for &v in values {
            let mut best_c = 0;
            let mut best_dist = F::infinity();
            for (c, &centroid) in centroids.iter().enumerate() {
                let d = (v - centroid).abs();
                if d < best_dist {
                    best_dist = d;
                    best_c = c;
                }
            }
            sums[best_c] = sums[best_c] + v;
            counts[best_c] += 1;
        }

        // Update centroids
        let mut converged = true;
        for c in 0..n_bins {
            if counts[c] > 0 {
                let new_centroid = sums[c] / F::from(counts[c]).unwrap();
                if (new_centroid - centroids[c]).abs() > F::from(1e-10).unwrap_or(F::epsilon()) {
                    converged = false;
                }
                centroids[c] = new_centroid;
            }
        }
        if converged {
            break;
        }
    }

    // Sort centroids and compute edges as midpoints
    centroids.sort_by(|a, b| a.partial_cmp(b).unwrap_or(std::cmp::Ordering::Equal));

    let mut edges = Vec::with_capacity(n_bins + 1);
    edges.push(min_v);
    for i in 0..n_bins - 1 {
        let mid = (centroids[i] + centroids[i + 1]) / (F::one() + F::one());
        edges.push(mid);
    }
    edges.push(max_v);

    edges
}

// ---------------------------------------------------------------------------
// Trait implementations
// ---------------------------------------------------------------------------

impl<F: Float + Send + Sync + 'static> Fit<Array2<F>, ()> for KBinsDiscretizer<F> {
    type Fitted = FittedKBinsDiscretizer<F>;
    type Error = FerroError;

    /// Fit by computing bin edges for each feature.
    ///
    /// # Errors
    ///
    /// - [`FerroError::InsufficientSamples`] if the input has fewer than 2 rows.
    /// - [`FerroError::InvalidParameter`] if `n_bins` < 2.
    fn fit(&self, x: &Array2<F>, _y: &()) -> Result<FittedKBinsDiscretizer<F>, FerroError> {
        let n_samples = x.nrows();
        if n_samples < 2 {
            return Err(FerroError::InsufficientSamples {
                required: 2,
                actual: n_samples,
                context: "KBinsDiscretizer::fit".into(),
            });
        }
        if self.n_bins < 2 {
            return Err(FerroError::InvalidParameter {
                name: "n_bins".into(),
                reason: "n_bins must be at least 2".into(),
            });
        }

        let n_features = x.ncols();
        let mut bin_edges = Vec::with_capacity(n_features);

        for j in 0..n_features {
            let mut col_vals: Vec<F> = x.column(j).iter().copied().collect();
            col_vals.sort_by(|a, b| a.partial_cmp(b).unwrap_or(std::cmp::Ordering::Equal));

            let min_val = col_vals[0];
            let max_val = col_vals[col_vals.len() - 1];

            let edges = match self.strategy {
                BinStrategy::Uniform => (0..=self.n_bins)
                    .map(|i| {
                        min_val
                            + (max_val - min_val) * F::from(i).unwrap()
                                / F::from(self.n_bins).unwrap()
                    })
                    .collect(),
                BinStrategy::Quantile => {
                    let n = col_vals.len();
                    (0..=self.n_bins)
                        .map(|i| {
                            let frac = F::from(i).unwrap() / F::from(self.n_bins).unwrap();
                            let pos = frac * F::from(n.saturating_sub(1)).unwrap();
                            let lo = pos.floor().to_usize().unwrap_or(0).min(n - 1);
                            let hi = pos.ceil().to_usize().unwrap_or(0).min(n - 1);
                            let f = pos - F::from(lo).unwrap();
                            col_vals[lo] * (F::one() - f) + col_vals[hi] * f
                        })
                        .collect()
                }
                BinStrategy::KMeans => kmeans_1d(&col_vals, self.n_bins, 100),
            };

            bin_edges.push(edges);
        }

        Ok(FittedKBinsDiscretizer {
            bin_edges,
            n_bins: self.n_bins,
            encode: self.encode,
        })
    }
}

impl<F: Float + Send + Sync + 'static> Transform<Array2<F>> for FittedKBinsDiscretizer<F> {
    type Output = Array2<F>;
    type Error = FerroError;

    /// Discretize features into bin indices or one-hot vectors.
    ///
    /// # Errors
    ///
    /// Returns [`FerroError::ShapeMismatch`] if the number of columns differs
    /// from the number of features seen during fitting.
    fn transform(&self, x: &Array2<F>) -> Result<Array2<F>, FerroError> {
        let n_features = self.bin_edges.len();
        if x.ncols() != n_features {
            return Err(FerroError::ShapeMismatch {
                expected: vec![x.nrows(), n_features],
                actual: vec![x.nrows(), x.ncols()],
                context: "FittedKBinsDiscretizer::transform".into(),
            });
        }

        let n_samples = x.nrows();

        match self.encode {
            BinEncoding::Ordinal => {
                let mut out = Array2::zeros((n_samples, n_features));
                for j in 0..n_features {
                    let edges = &self.bin_edges[j];
                    for i in 0..n_samples {
                        let bin = assign_bin(x[[i, j]], edges);
                        out[[i, j]] = F::from(bin).unwrap_or(F::zero());
                    }
                }
                Ok(out)
            }
            BinEncoding::OneHot => {
                let n_out = n_features * self.n_bins;
                let mut out = Array2::zeros((n_samples, n_out));
                for j in 0..n_features {
                    let edges = &self.bin_edges[j];
                    let col_offset = j * self.n_bins;
                    for i in 0..n_samples {
                        let bin = assign_bin(x[[i, j]], edges);
                        out[[i, col_offset + bin]] = F::one();
                    }
                }
                Ok(out)
            }
        }
    }
}

/// Implement `Transform` on the unfitted discretizer.
impl<F: Float + Send + Sync + 'static> Transform<Array2<F>> for KBinsDiscretizer<F> {
    type Output = Array2<F>;
    type Error = FerroError;

    /// Always returns an error — must be fitted first.
    fn transform(&self, _x: &Array2<F>) -> Result<Array2<F>, FerroError> {
        Err(FerroError::InvalidParameter {
            name: "KBinsDiscretizer".into(),
            reason: "discretizer must be fitted before calling transform; use fit() first".into(),
        })
    }
}

impl<F: Float + Send + Sync + 'static> FitTransform<Array2<F>> for KBinsDiscretizer<F> {
    type FitError = FerroError;

    /// Fit and transform in one step.
    ///
    /// # Errors
    ///
    /// Returns an error if fitting fails.
    fn fit_transform(&self, x: &Array2<F>) -> Result<Array2<F>, FerroError> {
        let fitted = self.fit(x, &())?;
        fitted.transform(x)
    }
}

// ---------------------------------------------------------------------------
// Tests
// ---------------------------------------------------------------------------

#[cfg(test)]
mod tests {
    use super::*;
    use approx::assert_abs_diff_eq;
    use ndarray::array;

    #[test]
    fn test_kbins_ordinal_uniform() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0], [1.0], [2.0], [3.0], [4.0], [5.0]];
        let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
        let out = fitted.transform(&x).unwrap();
        assert_eq!(out.ncols(), 1);
        // Check bin assignments
        assert_abs_diff_eq!(out[[0, 0]], 0.0, epsilon = 1e-10); // 0.0 → bin 0
        assert_abs_diff_eq!(out[[5, 0]], 2.0, epsilon = 1e-10); // 5.0 → bin 2 (last)
    }

    #[test]
    fn test_kbins_onehot_uniform() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::OneHot, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0], [2.5], [5.0]];
        let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
        let out = fitted.transform(&x).unwrap();
        // 3 bins → 3 columns per feature
        assert_eq!(out.ncols(), 3);
        // Each row should have exactly one 1.0
        for i in 0..out.nrows() {
            let row_sum: f64 = out.row(i).iter().sum();
            assert_abs_diff_eq!(row_sum, 1.0, epsilon = 1e-10);
        }
    }

    #[test]
    fn test_kbins_quantile_strategy() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(4, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Quantile);
        let x = array![[0.0], [1.0], [2.0], [3.0], [4.0], [5.0], [6.0], [7.0]];
        let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
        let out = fitted.transform(&x).unwrap();
        // All values should be valid bin indices
        for v in out.iter() {
            assert!(*v >= 0.0 && *v < 4.0);
        }
    }

    #[test]
    fn test_kbins_kmeans_strategy() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::KMeans);
        let x = array![
            [0.0],
            [0.1],
            [0.2],
            [5.0],
            [5.1],
            [5.2],
            [10.0],
            [10.1],
            [10.2]
        ];
        let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
        let out = fitted.transform(&x).unwrap();
        // Values should be valid bin indices
        for v in out.iter() {
            assert!(*v >= 0.0 && *v < 3.0);
        }
    }

    #[test]
    fn test_kbins_multi_feature() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0, 10.0], [2.5, 15.0], [5.0, 20.0]];
        let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
        let out = fitted.transform(&x).unwrap();
        assert_eq!(out.ncols(), 2);
    }

    #[test]
    fn test_kbins_bin_edges() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0], [3.0], [6.0]];
        let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
        let edges = &fitted.bin_edges()[0];
        // 4 edges for 3 bins: [0, 2, 4, 6]
        assert_eq!(edges.len(), 4);
        assert_abs_diff_eq!(edges[0], 0.0, epsilon = 1e-10);
        assert_abs_diff_eq!(edges[3], 6.0, epsilon = 1e-10);
    }

    #[test]
    fn test_kbins_fit_transform() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0], [2.5], [5.0]];
        let out = disc.fit_transform(&x).unwrap();
        assert_eq!(out.ncols(), 1);
    }

    #[test]
    fn test_kbins_insufficient_samples_error() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[1.0]];
        assert!(disc.fit(&x, &()).is_err());
    }

    #[test]
    fn test_kbins_too_few_bins_error() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(1, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0], [1.0]];
        assert!(disc.fit(&x, &()).is_err());
    }

    #[test]
    fn test_kbins_shape_mismatch_error() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x_train = array![[0.0, 1.0], [2.0, 3.0]];
        let fitted = disc.fit(&x_train, &()).unwrap();
        let x_bad = array![[1.0, 2.0, 3.0]];
        assert!(fitted.transform(&x_bad).is_err());
    }

    #[test]
    fn test_kbins_unfitted_error() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(3, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0]];
        assert!(disc.transform(&x).is_err());
    }

    #[test]
    fn test_kbins_default() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::default();
        assert_eq!(disc.n_bins(), 5);
        assert_eq!(disc.encode(), BinEncoding::Ordinal);
        assert_eq!(disc.strategy(), BinStrategy::Uniform);
    }

    #[test]
    fn test_kbins_ordinal_values_in_range() {
        let disc = KBinsDiscretizer::<f64>::new(5, BinEncoding::Ordinal, BinStrategy::Uniform);
        let x = array![[0.0], [2.5], [5.0], [7.5], [10.0]];
        let fitted = disc.fit(&x, &()).unwrap();
        let out = fitted.transform(&x).unwrap();
        for v in out.iter() {
            assert!(*v >= 0.0 && *v < 5.0, "Bin index {} out of range", v);
        }
    }
}