1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
// SHIP-TWO-001 — `pca-v1` algorithm-level PARTIAL discharge
// for FALSIFY-PCA-001..004.
//
// Contract: `contracts/pca-v1.yaml`.
// Spec: `docs/specifications/aprender-train/ship-two-models-spec.md`.
//
// ## What this file proves NOW (PARTIAL_ALGORITHM_LEVEL)
//
// Four PCA gates from Jolliffe (2002) / Bishop (2006) §12.1:
//
// - PCA-001 (dimensionality reduction): output shape == (n, k).
// - PCA-002 (explained variance bounded): each ratio ∈ [0, 1] AND
// sum ≈ 1.
// - PCA-003 (variance ordering): explained_variance_ratio non-increasing.
// - PCA-004 (deterministic transform): transform(X) ≡ transform(X).
//
// All four are pure properties of (Z, eigenvalues, ratios). No
// SVD/eigendecomposition wired here.
/// Tolerance for Σ explained_variance_ratio == 1.
pub const AC_PCA_002_RATIO_SUM_EPS: f32 = 1e-5;
/// Lower bound for each ratio (inclusive).
pub const AC_PCA_002_RATIO_MIN: f32 = 0.0;
/// Upper bound for each ratio (inclusive).
pub const AC_PCA_002_RATIO_MAX: f32 = 1.0;
#[derive(Debug, Clone, Copy, PartialEq, Eq)]
pub enum PcaVerdict {
Pass,
Fail,
}
// -----------------------------------------------------------------------------
// Verdict 1: PCA-001 — dimensionality reduction.
// -----------------------------------------------------------------------------
/// Pass iff `transformed_shape == (n_samples, n_components)`.
#[must_use]
pub fn verdict_from_dimensionality(
transformed_rows: usize,
transformed_cols: usize,
expected_n_samples: usize,
expected_n_components: usize,
) -> PcaVerdict {
if expected_n_samples == 0 || expected_n_components == 0 {
return PcaVerdict::Fail;
}
if transformed_rows == expected_n_samples && transformed_cols == expected_n_components {
PcaVerdict::Pass
} else {
PcaVerdict::Fail
}
}
// -----------------------------------------------------------------------------
// Verdict 2: PCA-002 — explained variance bounded.
// -----------------------------------------------------------------------------
/// Pass iff:
/// 1. every ratio ∈ [0, 1],
/// 2. sum ≈ 1 within `AC_PCA_002_RATIO_SUM_EPS`,
/// 3. all entries finite.
#[must_use]
pub fn verdict_from_explained_variance_bounded(ratios: &[f32]) -> PcaVerdict {
if ratios.is_empty() {
return PcaVerdict::Fail;
}
let mut sum = 0.0_f32;
for &r in ratios {
if !r.is_finite() {
return PcaVerdict::Fail;
}
if r < AC_PCA_002_RATIO_MIN || r > AC_PCA_002_RATIO_MAX {
return PcaVerdict::Fail;
}
sum += r;
}
if (sum - 1.0).abs() < AC_PCA_002_RATIO_SUM_EPS {
PcaVerdict::Pass
} else {
PcaVerdict::Fail
}
}
// -----------------------------------------------------------------------------
// Verdict 3: PCA-003 — variance ordering (non-increasing).
// -----------------------------------------------------------------------------
#[must_use]
pub fn verdict_from_variance_ordering(ratios: &[f32]) -> PcaVerdict {
if ratios.is_empty() {
return PcaVerdict::Fail;
}
for w in ratios.windows(2) {
if !w[0].is_finite() || !w[1].is_finite() {
return PcaVerdict::Fail;
}
// Allow tiny numerical wobble (≤ eps).
if w[1] > w[0] + AC_PCA_002_RATIO_SUM_EPS {
return PcaVerdict::Fail;
}
}
PcaVerdict::Pass
}
// -----------------------------------------------------------------------------
// Verdict 4: PCA-004 — deterministic transform.
// -----------------------------------------------------------------------------
#[must_use]
pub fn verdict_from_deterministic_transform(z1: &[f32], z2: &[f32]) -> PcaVerdict {
if z1.len() != z2.len() {
return PcaVerdict::Fail;
}
if z1.is_empty() {
return PcaVerdict::Fail;
}
for (a, b) in z1.iter().zip(z2.iter()) {
if !a.is_finite() || !b.is_finite() {
return PcaVerdict::Fail;
}
if a.to_bits() != b.to_bits() {
return PcaVerdict::Fail;
}
}
PcaVerdict::Pass
}
#[cfg(test)]
mod tests {
use super::*;
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 1: Provenance pins.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn provenance_ratio_sum_eps_1e_5() {
assert_eq!(AC_PCA_002_RATIO_SUM_EPS, 1e-5);
}
#[test]
fn provenance_ratio_bounds_0_1() {
assert_eq!(AC_PCA_002_RATIO_MIN, 0.0);
assert_eq!(AC_PCA_002_RATIO_MAX, 1.0);
}
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 2: PCA-001 Pass band.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn pca001_pass_typical_reduction() {
// n=100 samples, d=10 features → reduce to k=3.
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(100, 3, 100, 3),
PcaVerdict::Pass
);
}
#[test]
fn pca001_pass_full_rank() {
// k = d ⇒ no actual reduction, but shape still (n, k).
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(50, 10, 50, 10),
PcaVerdict::Pass
);
}
#[test]
fn pca001_pass_single_component() {
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(100, 1, 100, 1),
PcaVerdict::Pass
);
}
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 3: PCA-001 Fail band.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn pca001_fail_wrong_n_samples() {
// Output truncated rows.
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(99, 3, 100, 3),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca001_fail_wrong_n_components() {
// Output kept too many components.
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(100, 5, 100, 3),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca001_fail_zero_samples() {
assert_eq!(verdict_from_dimensionality(0, 3, 0, 3), PcaVerdict::Fail);
}
#[test]
fn pca001_fail_zero_components() {
assert_eq!(verdict_from_dimensionality(100, 0, 100, 0), PcaVerdict::Fail);
}
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 4: PCA-002 — explained variance bounded.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn pca002_pass_skewed_distribution() {
// 80%, 15%, 5%.
let ratios = vec![0.80_f32, 0.15, 0.05];
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Pass
);
}
#[test]
fn pca002_pass_uniform() {
let ratios = vec![0.25_f32; 4];
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Pass
);
}
#[test]
fn pca002_pass_single_dominant_component() {
let ratios = vec![1.0_f32, 0.0, 0.0];
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Pass
);
}
#[test]
fn pca002_fail_negative_ratio() {
let ratios = vec![0.5_f32, -0.1, 0.6];
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca002_fail_ratio_above_one() {
let ratios = vec![1.5_f32, -0.5];
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca002_fail_sum_below_one() {
let ratios = vec![0.3_f32, 0.3, 0.3]; // sum 0.9
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca002_fail_sum_above_one() {
let ratios = vec![0.5_f32, 0.5, 0.5]; // sum 1.5
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca002_fail_empty() {
let ratios: Vec<f32> = vec![];
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca002_fail_nan() {
let ratios = vec![0.5_f32, f32::NAN];
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Fail
);
}
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 5: PCA-003 — variance ordering.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn pca003_pass_strictly_decreasing() {
let ratios = vec![0.5_f32, 0.3, 0.15, 0.05];
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Pass);
}
#[test]
fn pca003_pass_non_increasing_with_ties() {
let ratios = vec![0.4_f32, 0.4, 0.2];
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Pass);
}
#[test]
fn pca003_pass_single_value() {
let ratios = vec![1.0_f32];
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Pass);
}
#[test]
fn pca003_fail_ascending() {
// Bug: eigenvalues sorted ascending instead of descending.
let ratios = vec![0.05_f32, 0.15, 0.30, 0.50];
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Fail);
}
#[test]
fn pca003_fail_one_jump() {
let ratios = vec![0.5_f32, 0.3, 0.4, 0.1]; // 0.3 → 0.4 ascent
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Fail);
}
#[test]
fn pca003_fail_empty() {
let ratios: Vec<f32> = vec![];
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Fail);
}
#[test]
fn pca003_fail_nan() {
let ratios = vec![0.5_f32, f32::NAN, 0.1];
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Fail);
}
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 6: PCA-004 — determinism.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn pca004_pass_byte_identical() {
let z1 = vec![1.0_f32, 2.5, -0.3, 4.7];
let z2 = z1.clone();
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z1, &z2),
PcaVerdict::Pass
);
}
#[test]
fn pca004_pass_signed_zero_preserved() {
// ±0 differ in bits — the contract specifies determinism.
let z1 = vec![0.0_f32, -0.0];
let z2 = vec![0.0_f32, -0.0];
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z1, &z2),
PcaVerdict::Pass
);
}
#[test]
fn pca004_fail_one_bit_drift() {
let z1 = vec![1.0_f32, 2.0];
let z2 = vec![1.0_f32, 2.000001]; // drift
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z1, &z2),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca004_fail_signed_zero_flip() {
// +0 vs -0 differ in bits.
let z1 = vec![0.0_f32];
let z2 = vec![-0.0_f32];
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z1, &z2),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca004_fail_length_mismatch() {
let z1 = vec![1.0_f32, 2.0];
let z2 = vec![1.0_f32];
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z1, &z2),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca004_fail_empty() {
let v: Vec<f32> = vec![];
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&v, &v),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn pca004_fail_nan() {
let z1 = vec![f32::NAN];
let z2 = vec![f32::NAN];
// NaN bits-equal but not deterministic guarantees finiteness too.
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z1, &z2),
PcaVerdict::Fail
);
}
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 7: Sweep — n_components valid range.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn sweep_dimensionality_pass_band() {
for k in 1..=10 {
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(50, k, 50, k),
PcaVerdict::Pass,
"k={k}"
);
}
}
#[test]
fn sweep_dimensionality_fail_band() {
// Off-by-one mismatches.
let test_cases = [(50_usize, 3, 50, 4), (49, 3, 50, 3), (51, 3, 50, 3)];
for (rows, cols, exp_n, exp_k) in test_cases {
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(rows, cols, exp_n, exp_k),
PcaVerdict::Fail,
"({rows}, {cols}) vs ({exp_n}, {exp_k})"
);
}
}
// -------------------------------------------------------------------------
// Section 8: Realistic — contract regression scenarios.
// -------------------------------------------------------------------------
#[test]
fn realistic_eigenvalue_normalization_bug_caught() {
// PCA-002 if_fails: "Eigenvalue normalization error".
// Simulate: ratios sum to 1.5 (not normalized).
let ratios = vec![0.6_f32, 0.5, 0.4]; // sum 1.5
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn realistic_eigenvalues_sorted_ascending_caught() {
// PCA-003 if_fails: "Eigenvalues not sorted descending".
// The contract failure example: smallest eigenvalue first.
let ratios = vec![0.05_f32, 0.15, 0.30, 0.50];
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Fail);
}
#[test]
fn realistic_non_deterministic_random_state_caught() {
// PCA-004 if_fails: "Non-deterministic random state".
let z1 = vec![1.5_f32, 2.5, 3.5];
let z2 = vec![1.5_f32, 2.5, 3.50001]; // tiny drift = nondeterministic
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z1, &z2),
PcaVerdict::Fail
);
}
#[test]
fn realistic_full_pca_pipeline() {
// Synthesize a typical PCA result on n=100, d=5, k=3.
let n_samples = 100;
let n_components = 3;
let z = vec![1.0_f32; n_samples * n_components];
let ratios = vec![0.6_f32, 0.3, 0.1]; // sums to 1
// PCA-001:
assert_eq!(
verdict_from_dimensionality(n_samples, n_components, n_samples, n_components),
PcaVerdict::Pass
);
// PCA-002:
assert_eq!(
verdict_from_explained_variance_bounded(&ratios),
PcaVerdict::Pass
);
// PCA-003:
assert_eq!(verdict_from_variance_ordering(&ratios), PcaVerdict::Pass);
// PCA-004:
let z2 = z.clone();
assert_eq!(
verdict_from_deterministic_transform(&z, &z2),
PcaVerdict::Pass
);
}
}