alimentar 0.2.7

Data Loading, Distribution and Tooling in Pure Rust
Documentation
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
//! DataLoader for batched iteration over datasets.
//!
//! The [`DataLoader`] provides configurable batch iteration with support
//! for shuffling and dropping incomplete last batches.

use std::sync::Arc;

use arrow::{array::RecordBatch, compute::concat_batches};
#[cfg(feature = "shuffle")]
use rand::{seq::SliceRandom, SeedableRng};

use crate::{dataset::Dataset, error::Result};

/// A data loader that provides batched iteration over a dataset.
///
/// The DataLoader wraps a dataset and provides:
/// - Configurable batch sizes
/// - Optional shuffling with reproducible seeds
/// - Option to drop incomplete final batches
///
/// # Example
///
/// ```no_run
/// use alimentar::{ArrowDataset, DataLoader};
///
/// let dataset = ArrowDataset::from_parquet("data.parquet").unwrap();
/// let loader = DataLoader::new(dataset)
///     .batch_size(32)
///     .shuffle(true)
///     .seed(42);
///
/// for batch in loader {
///     println!("Processing batch with {} rows", batch.num_rows());
/// }
/// ```
#[derive(Debug)]
pub struct DataLoader<D: Dataset> {
    dataset: Arc<D>,
    batch_size: usize,
    #[allow(dead_code)] // Used only with shuffle feature
    shuffle: bool,
    drop_last: bool,
    #[allow(dead_code)] // Used only with shuffle feature
    seed: Option<u64>,
}

impl<D: Dataset> DataLoader<D> {
    /// Creates a new DataLoader wrapping the given dataset.
    ///
    /// Default configuration:
    /// - batch_size: 1
    /// - shuffle: false
    /// - drop_last: false
    /// - seed: None (random)
    pub fn new(dataset: D) -> Self {
        Self {
            dataset: Arc::new(dataset),
            batch_size: 1,
            shuffle: false,
            drop_last: false,
            seed: None,
        }
    }

    /// Sets the batch size.
    ///
    /// Each iteration will yield a RecordBatch with at most this many rows.
    /// The final batch may have fewer rows unless `drop_last` is set.
    ///
    /// #[requires(true)]
    /// #[ensures(result.batch_size >= 1)]
    /// #[ensures(size >= 1 ==> result.batch_size == size)]
    /// #[ensures(size == 0 ==> result.batch_size == 1)]
    #[must_use]
    pub fn batch_size(mut self, size: usize) -> Self {
        self.batch_size = size.max(1);
        self
    }

    /// Enables or disables shuffling.
    ///
    /// When enabled, the row order is randomized before each epoch.
    /// Requires the `shuffle` feature.
    #[cfg(feature = "shuffle")]
    #[must_use]
    pub fn shuffle(mut self, shuffle: bool) -> Self {
        self.shuffle = shuffle;
        self
    }

    /// Sets whether to drop the last incomplete batch.
    ///
    /// When true, if the dataset size is not evenly divisible by the batch
    /// size, the final partial batch is skipped.
    #[must_use]
    pub fn drop_last(mut self, drop_last: bool) -> Self {
        self.drop_last = drop_last;
        self
    }

    /// Sets the random seed for shuffling.
    ///
    /// Setting a seed makes shuffling deterministic and reproducible.
    /// Requires the `shuffle` feature.
    #[cfg(feature = "shuffle")]
    #[must_use]
    pub fn seed(mut self, seed: u64) -> Self {
        self.seed = Some(seed);
        self
    }

    /// Returns the configured batch size.
    pub fn get_batch_size(&self) -> usize {
        self.batch_size
    }

    /// Returns whether shuffling is enabled.
    pub fn is_shuffle(&self) -> bool {
        self.shuffle
    }

    /// Returns whether drop_last is enabled.
    pub fn is_drop_last(&self) -> bool {
        self.drop_last
    }

    /// Returns the number of batches that will be yielded.
    pub fn num_batches(&self) -> usize {
        let len = self.dataset.len();
        if self.drop_last {
            len / self.batch_size
        } else {
            len.div_ceil(self.batch_size)
        }
    }

    /// Returns the total number of rows in the underlying dataset.
    pub fn len(&self) -> usize {
        self.dataset.len()
    }

    /// Returns true if the dataset is empty.
    pub fn is_empty(&self) -> bool {
        self.dataset.is_empty()
    }
}

impl<D: Dataset> IntoIterator for DataLoader<D> {
    type Item = RecordBatch;
    type IntoIter = DataLoaderIterator<D>;

    fn into_iter(self) -> Self::IntoIter {
        let indices: Vec<usize> = (0..self.dataset.len()).collect();

        #[cfg(feature = "shuffle")]
        let shuffled_indices = if self.shuffle {
            let mut indices = indices;
            let mut rng = match self.seed {
                Some(seed) => rand::rngs::StdRng::seed_from_u64(seed),
                None => rand::rngs::StdRng::from_entropy(),
            };
            indices.shuffle(&mut rng);
            indices
        } else {
            indices
        };

        #[cfg(not(feature = "shuffle"))]
        let shuffled_indices = indices;

        DataLoaderIterator {
            dataset: self.dataset,
            batch_size: self.batch_size,
            drop_last: self.drop_last,
            indices: shuffled_indices,
            position: 0,
        }
    }
}

/// Iterator over batched data from a DataLoader.
pub struct DataLoaderIterator<D: Dataset> {
    dataset: Arc<D>,
    batch_size: usize,
    drop_last: bool,
    indices: Vec<usize>,
    position: usize,
}

impl<D: Dataset> Iterator for DataLoaderIterator<D> {
    type Item = RecordBatch;

    fn next(&mut self) -> Option<Self::Item> {
        if self.position >= self.indices.len() {
            return None;
        }

        let remaining = self.indices.len() - self.position;
        let batch_size = remaining.min(self.batch_size);

        // Skip incomplete batch if drop_last is set
        if self.drop_last && batch_size < self.batch_size {
            return None;
        }

        // Collect rows for this batch
        let batch_indices = &self.indices[self.position..self.position + batch_size];
        self.position += batch_size;

        // Get individual rows and concatenate
        let rows: Vec<RecordBatch> = batch_indices
            .iter()
            .filter_map(|&idx| self.dataset.get(idx))
            .collect();

        if rows.is_empty() {
            return None;
        }

        // Concatenate all rows into a single batch
        concat_batches(&self.dataset.schema(), &rows).ok()
    }

    fn size_hint(&self) -> (usize, Option<usize>) {
        let remaining = self.indices.len().saturating_sub(self.position);
        let batches = if self.drop_last {
            remaining / self.batch_size
        } else if remaining > 0 {
            remaining.div_ceil(self.batch_size)
        } else {
            0
        };
        (batches, Some(batches))
    }
}

/// Builder for creating DataLoaders with more complex configurations.
#[derive(Debug, Default)]
pub struct DataLoaderBuilder {
    batch_size: Option<usize>,
    shuffle: Option<bool>,
    drop_last: Option<bool>,
    seed: Option<u64>,
}

impl DataLoaderBuilder {
    /// Creates a new builder with default values.
    pub fn new() -> Self {
        Self::default()
    }

    /// Sets the batch size.
    #[must_use]
    pub fn batch_size(mut self, size: usize) -> Self {
        self.batch_size = Some(size);
        self
    }

    /// Sets whether to shuffle.
    #[must_use]
    pub fn shuffle(mut self, shuffle: bool) -> Self {
        self.shuffle = Some(shuffle);
        self
    }

    /// Sets whether to drop the last incomplete batch.
    #[must_use]
    pub fn drop_last(mut self, drop_last: bool) -> Self {
        self.drop_last = Some(drop_last);
        self
    }

    /// Sets the random seed.
    #[must_use]
    pub fn seed(mut self, seed: u64) -> Self {
        self.seed = Some(seed);
        self
    }

    /// Builds a DataLoader with the given dataset.
    ///
    /// # Errors
    ///
    /// Returns an error if the batch size is zero.
    pub fn build<D: Dataset>(self, dataset: D) -> Result<DataLoader<D>> {
        let batch_size = self.batch_size.unwrap_or(1);
        if batch_size == 0 {
            return Err(crate::error::Error::invalid_config(
                "batch_size must be greater than 0",
            ));
        }

        let mut loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(batch_size);

        #[cfg(feature = "shuffle")]
        if let Some(shuffle) = self.shuffle {
            loader = loader.shuffle(shuffle);
        }
        if let Some(drop_last) = self.drop_last {
            loader = loader.drop_last(drop_last);
        }
        #[cfg(feature = "shuffle")]
        if let Some(seed) = self.seed {
            loader = loader.seed(seed);
        }

        Ok(loader)
    }
}

#[cfg(test)]
#[allow(
    clippy::cast_possible_truncation,
    clippy::cast_possible_wrap,
    clippy::uninlined_format_args
)]
mod tests {
    use std::collections::HashSet;

    use arrow::{
        array::{Int32Array, StringArray},
        datatypes::{DataType, Field, Schema},
    };

    use super::*;
    use crate::ArrowDataset;

    fn create_test_dataset(rows: usize) -> ArrowDataset {
        let schema = Arc::new(Schema::new(vec![
            Field::new("id", DataType::Int32, false),
            Field::new("value", DataType::Utf8, false),
        ]));

        let ids: Vec<i32> = (0..rows as i32).collect();
        let values: Vec<String> = ids.iter().map(|i| format!("val_{}", i)).collect();

        let batch = RecordBatch::try_new(
            schema,
            vec![
                Arc::new(Int32Array::from(ids)),
                Arc::new(StringArray::from(values)),
            ],
        )
        .ok()
        .unwrap_or_else(|| panic!("Should create batch"));

        ArrowDataset::from_batch(batch)
            .ok()
            .unwrap_or_else(|| panic!("Should create dataset"))
    }

    #[test]
    fn test_basic_iteration() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3);

        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        assert_eq!(batches.len(), 4); // 3 + 3 + 3 + 1

        let total_rows: usize = batches.iter().map(|b| b.num_rows()).sum();
        assert_eq!(total_rows, 10);
    }

    #[test]
    fn test_drop_last() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3).drop_last(true);

        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        assert_eq!(batches.len(), 3); // Only full batches

        for batch in &batches {
            assert_eq!(batch.num_rows(), 3);
        }
    }

    #[test]
    fn test_shuffle_deterministic() {
        let dataset = create_test_dataset(100);

        let loader1 = DataLoader::new(dataset.clone())
            .batch_size(10)
            .shuffle(true)
            .seed(42);
        let batches1: Vec<RecordBatch> = loader1.into_iter().collect();

        let loader2 = DataLoader::new(dataset)
            .batch_size(10)
            .shuffle(true)
            .seed(42);
        let batches2: Vec<RecordBatch> = loader2.into_iter().collect();

        // Same seed should produce same order
        assert_eq!(batches1.len(), batches2.len());
        for (b1, b2) in batches1.iter().zip(batches2.iter()) {
            assert_eq!(b1.num_rows(), b2.num_rows());
        }
    }

    #[test]
    fn test_shuffle_different_seeds() {
        let dataset = create_test_dataset(100);

        let loader1 = DataLoader::new(dataset.clone())
            .batch_size(100)
            .shuffle(true)
            .seed(42);
        let batches1: Vec<RecordBatch> = loader1.into_iter().collect();

        let loader2 = DataLoader::new(dataset)
            .batch_size(100)
            .shuffle(true)
            .seed(123);
        let batches2: Vec<RecordBatch> = loader2.into_iter().collect();

        // Different seeds should likely produce different order
        // (we check that we got all the data, order may differ)
        assert_eq!(batches1.len(), batches2.len());
    }

    #[test]
    fn test_all_rows_covered() {
        let dataset = create_test_dataset(25);
        let loader = DataLoader::new(dataset)
            .batch_size(7)
            .shuffle(true)
            .seed(99);

        let mut seen_ids = HashSet::new();
        for batch in loader {
            let id_col = batch
                .column(0)
                .as_any()
                .downcast_ref::<Int32Array>()
                .unwrap_or_else(|| panic!("Should be Int32Array"));
            for i in 0..id_col.len() {
                seen_ids.insert(id_col.value(i));
            }
        }

        assert_eq!(seen_ids.len(), 25);
        for i in 0..25i32 {
            assert!(seen_ids.contains(&i));
        }
    }

    #[test]
    fn test_num_batches() {
        let dataset = create_test_dataset(10);

        let loader = DataLoader::new(dataset.clone()).batch_size(3);
        assert_eq!(loader.num_batches(), 4);

        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3).drop_last(true);
        assert_eq!(loader.num_batches(), 3);
    }

    #[test]
    fn test_builder() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoaderBuilder::new()
            .batch_size(5)
            .shuffle(true)
            .seed(42)
            .build(dataset)
            .ok()
            .unwrap_or_else(|| panic!("Should build loader"));

        assert_eq!(loader.get_batch_size(), 5);
        assert!(loader.is_shuffle());
    }

    #[test]
    fn test_builder_zero_batch_size_error() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let result = DataLoaderBuilder::new().batch_size(0).build(dataset);
        assert!(result.is_err());
    }

    #[test]
    fn test_size_hint() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3);

        let mut iter = loader.into_iter();
        assert_eq!(iter.size_hint(), (4, Some(4)));

        let _ = iter.next();
        assert_eq!(iter.size_hint(), (3, Some(3)));
    }

    #[test]
    fn test_getters() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoader::new(dataset)
            .batch_size(5)
            .shuffle(true)
            .drop_last(true);

        assert_eq!(loader.get_batch_size(), 5);
        assert!(loader.is_shuffle());
        assert!(loader.is_drop_last());
        assert_eq!(loader.len(), 10);
        assert!(!loader.is_empty());
    }

    #[test]
    fn test_batch_size_min_one() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(0);
        assert_eq!(loader.get_batch_size(), 1);
    }

    #[test]
    fn test_empty_dataset() {
        let dataset = create_test_dataset(0);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3);
        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        assert!(batches.is_empty());
    }

    #[test]
    fn test_empty_dataset_drop_last() {
        let dataset = create_test_dataset(0);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3).drop_last(true);
        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        assert!(batches.is_empty());
    }

    #[test]
    fn test_is_empty() {
        let empty_dataset = create_test_dataset(0);
        let loader_empty = DataLoader::new(empty_dataset);
        assert!(loader_empty.is_empty());

        let dataset = create_test_dataset(5);
        let loader = DataLoader::new(dataset);
        assert!(!loader.is_empty());
    }

    #[test]
    fn test_len() {
        let dataset = create_test_dataset(42);
        let loader = DataLoader::new(dataset);
        assert_eq!(loader.len(), 42);
    }

    #[test]
    fn test_single_row_dataset() {
        let dataset = create_test_dataset(1);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(5);
        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        assert_eq!(batches.len(), 1);
        assert_eq!(batches[0].num_rows(), 1);
    }

    #[test]
    fn test_single_row_drop_last() {
        let dataset = create_test_dataset(1);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(5).drop_last(true);
        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        // Single row is smaller than batch size, so it should be dropped
        assert!(batches.is_empty());
    }

    #[test]
    fn test_batch_size_equals_dataset_size() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(10);
        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        assert_eq!(batches.len(), 1);
        assert_eq!(batches[0].num_rows(), 10);
    }

    #[test]
    fn test_batch_size_larger_than_dataset() {
        let dataset = create_test_dataset(5);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(100);
        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        assert_eq!(batches.len(), 1);
        assert_eq!(batches[0].num_rows(), 5);
    }

    #[test]
    fn test_batch_size_larger_than_dataset_drop_last() {
        let dataset = create_test_dataset(5);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(100).drop_last(true);
        let batches: Vec<RecordBatch> = loader.into_iter().collect();
        // Batch is incomplete, should be dropped
        assert!(batches.is_empty());
    }

    #[test]
    fn test_num_batches_with_drop_last() {
        let dataset = create_test_dataset(10);

        let loader_without_drop = DataLoader::new(dataset.clone()).batch_size(3);
        assert_eq!(loader_without_drop.num_batches(), 4); // 3 + 3 + 3 + 1

        let loader_with_drop = DataLoader::new(dataset).batch_size(3).drop_last(true);
        assert_eq!(loader_with_drop.num_batches(), 3); // 3 + 3 + 3
    }

    #[test]
    fn test_builder_all_options() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let result = DataLoaderBuilder::new()
            .batch_size(4)
            .shuffle(true)
            .drop_last(true)
            .seed(42)
            .build(dataset);

        assert!(result.is_ok());
        let loader = result.ok().unwrap();
        assert_eq!(loader.get_batch_size(), 4);
        assert!(loader.is_shuffle());
        assert!(loader.is_drop_last());
    }

    #[test]
    fn test_size_hint_empty_dataset() {
        let dataset = create_test_dataset(0);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3);
        let iter = loader.into_iter();
        assert_eq!(iter.size_hint(), (0, Some(0)));
    }

    #[test]
    fn test_iterator_exhaustion() {
        let dataset = create_test_dataset(5);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(2);
        let mut iter = loader.into_iter();

        // Should yield 3 batches: 2, 2, 1
        assert!(iter.next().is_some());
        assert!(iter.next().is_some());
        assert!(iter.next().is_some());
        // Should be exhausted
        assert!(iter.next().is_none());
        // Should remain exhausted
        assert!(iter.next().is_none());
    }

    #[test]
    fn test_size_hint_during_iteration() {
        let dataset = create_test_dataset(10);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(3);
        let mut iter = loader.into_iter();

        // Initially 4 batches remaining
        assert_eq!(iter.size_hint(), (4, Some(4)));

        iter.next();
        assert_eq!(iter.size_hint(), (3, Some(3)));

        iter.next();
        assert_eq!(iter.size_hint(), (2, Some(2)));

        iter.next();
        assert_eq!(iter.size_hint(), (1, Some(1)));

        iter.next();
        assert_eq!(iter.size_hint(), (0, Some(0)));
    }

    #[test]
    fn test_debug_impl() {
        let dataset = create_test_dataset(5);
        let loader = DataLoader::new(dataset).batch_size(2);
        let debug_str = format!("{:?}", loader);
        assert!(debug_str.contains("DataLoader"));
        assert!(debug_str.contains("batch_size: 2"));
    }

    #[test]
    fn test_builder_debug_impl() {
        let builder = DataLoaderBuilder::new().batch_size(10).drop_last(true);
        let debug_str = format!("{:?}", builder);
        assert!(debug_str.contains("DataLoaderBuilder"));
    }
}